Alles een crisis noemen helpt niemand

De stikstofcrisis, de arbeidsmarktcrisis, de woningcrisis… tegenwoordig heet alles een crisis. Dat maakt het lastig het echte urgente van het oplosbare te onderscheiden. Samen met crisiswetenschapper Arjen Boin beoordelen we tien veelgenoemde ‘crises’ en onderzoeken welke daadwerkelijk acuut zijn.

Waarom het ertoe doet wat je een crisis noemtHet woord crisis is niet onschuldig. Het suggereert onmiddellijke noodzaak en kan leiden tot noodwetgeving, machtsconcentratie en uitzonderingsbeleid. Volgens Boin is het onderscheid cruciaal: als álles crisis heet, verliest het woord kracht. Problemen erkennen blijft belangrijk, maar alarmisme kan verlammend werken. Bewust gebruik van het woord is essentieel: ‘Wie altijd alarm slaat, loopt het risico dat niemand nog luistert.’

1. Overregulering-paniek

Wat speelt er? Regelgeving stapelt op, vooral bij grote transities. Dat kan innovatie en investeringen vertragen, kosten verhogen en onzekerheid creëren. Betere afstemming en uitvoerbare regels maken hier het verschil. Qua problematiek is er echter geen plots kantelpunt waarop het systeem bezwijkt. Bestuurlijke precisie, samenhang en uitvoerbaarheid zijn effectiever dan dramatisch taalgebruik.

Oordeel: Crisis? Nee

2. Economische black hole

Wat speelt er? Vertraging in groei, oplopende rente of dalende investeringen roepen angst op voor een diepe recessie. Dat remt investeringen. Ondernemers hebben vertrouwen nodig dat regels en plannen ook echt worden uitgevoerd. Zolang er geen plotselinge instorting is, blijft het een risico. Pas bij daadwerkelijke ontwrichting verandert de status naar crisis; vooruitlopen op rampscenario’s helpt niemand.

Oordeel: Crisis? Alleen als het gebeurt

3. Demografische doom

Wat speelt er? Vergrijzing, lage geboortecijfers en migratie beïnvloeden arbeidsmarkt, zorg en woningbouw. Het raakt bedrijven en publieke diensten tegelijk. Zonder tijdige keuzes neemt de druk op zorg, arbeidsmarkt en financiën verder toe. Deze ontwikkelingen zijn echter voorspelbaar en langzaam, waardoor consistente keuzes en planning effectiever zijn dan alarmisme.

Oordeel: Crisis? Nee

4. Veiligheids-overschatting

Wat speelt er? Terrorisme, cyberaanvallen en maatschappelijke onrust zijn reëel, maar veiligheidsdreigingen zijn over het algemeen zelden plotseling en statistisch beperkt. Angst kan crisisachtig lijken, waardoor overreacties ontstaan en vertrouwen afneemt. Nuchtere analyse en proportionele maatregelen zijn effectiever. Cyberaanvallen en internationale spanningen raken bedrijven direct. Samenwerken aan weerbaarheid is effectiever dan reageren vanuit angst.

Oordeel: Crisis? Nee (kan wel crises veroorzaken)

5. Klimaatcrisis

Wat speelt er? Klimaatverandering veroorzaakt extremere weersomstandigheden en stijgende zeespiegel. Bedrijven willen verduurzamen, maar hebben daarvoor duidelijkheid nodig. Wisselend beleid en onduidelijke doelen zorgen voor uitstel in plaats van actie. De situatie is ernstig en urgent, maar meestal niet acuut crisisachtig: actie vandaag of volgende maand heeft geen directe perceptie van verschil. Crisistaal kan verlammend werken; volgehouden langetermijnbeleid is effectiever.

Oordeel: Crisis? Voor sommigen ja, maatschappelijk meestal niet

6. Energiecrisis

Wat speelt er? Voor veel bedrijven zijn hoge energiekosten en een vol stroomnet nu al een probleem. Investeringen blijven liggen doordat aansluitingen uitblijven en regels onduidelijk zijn. Zwarte scenario’s over stroomuitval, onbetaalbare energie en een vastlopende energietransitie domineren media en politieke debatten. Maar een echte crisis vereist een plotselinge, allesontwrichtende gebeurtenis. Er zijn nu vooral risico’s, geen acute nood: hernieuwbare energie groeit, infrastructuur wordt aangepast, ondernemers komen zelf met oplossingen en beleid beweegt mee. Crisistaal vergroot vooral paniek, terwijl de problemen op te lossen zijn. Planning, investeringen en duidelijke keuzes zijn het echte werk.

Oordeel: Crisis? Nee (wel een serieus risico)

7. Tekort aan talent

Wat speelt er? De arbeidsmarkt piept en kraakt door een langdurige mismatch tussen vraag en aanbod, verergerd door demografie en onderwijskeuzes. Ondernemers merken dit elke dag. Vacatures blijven openstaan, groei stagneert en innovaties komen moeilijk van de grond. Dat vraagt om duidelijke keuzes in onderwijs, arbeidsmigratie en scholing. Het is lastig, maar structureel en beheersbaar: omscholing, technologie en hogere productiviteit bieden oplossingen. Geen plotselinge instorting dus, wel een uitdaging om te zorgen voor consistent beleid.

Oordeel: Crisis? Nee

8. Inflatie-angst

Wat speelt er? Inflatie raakt koopkracht en wekt emoties op. Veel bedrijven zien dat de politiek zich richt op koopkrachtmaatregelen voor consumenten, terwijl die het probleem niet oplossen en juist de lasten voor bedrijven verhogen. Prijsstijgingen zorgen bij bedrijven voor onzekerheid over kosten en investeringen. Juist daarom is stabiel en voorspelbaar beleid belangrijker dan snelle noodmaatregelen. Tegelijkertijd is het cyclisch en vaak tijdelijk. Het steeds labelen als crisis kan leiden tot overreacties. Voor effectieve maatregelen is nuchtere economische analyse belangrijker dan alarmisme.

Oordeel: Crisis? Nee

9. Tech-paniek/AI

Wat speelt er? AI ontwikkelt zich razendsnel en beïnvloedt werk, communicatie en besluitvorming. Systemen genereren content en automatiseren processen vaak op manieren die we niet volledig begrijpen. Er zijn reële zorgen over banen, privacy en macht. AI kan bedrijven helpen om slimmer en productiever te werken. Tegelijk is het belangrijk dat regels innovatie mogelijk maken en niet onnodig afremmen. Boin ziet hier meer crisispotentieel dan bij andere dossiers: onverwachte gevolgen zoals grootschalige fraude of financiële ontwrichting zijn mogelijk. Alertheid en voorbereiding zijn noodzakelijk, paniek niet.

Oordeel: Crisis? Nog niet, maar wel het meeste crisispotentieel

10. Grondstoffencrisis

Wat speelt er? Kritieke metalen, voedselzekerheid en afhankelijkheden zijn zorgelijk. Bedrijven zijn afhankelijk van grondstoffen uit andere landen. Dat maakt hen kwetsbaar bij spanningen of handelsbeperkingen. Duidelijk beleid over leveringszekerheid en circulariteit helpt om risico’s te verkleinen. Wat het niet meteen een crisis maakt, is dat het niet plotseling ontwrichtend is. Innovatie, substitutie, hergebruik en circulaire modellen veranderen continu de spelregels. Strategisch nadenken helpt meer dan paniek.

Oordeel: Crisis? Nee (wel strategische kwetsbaarheid)