Mijntje Lückerath: Verplaats je eens in de ander

In de boardroom kunnen bestuurders en commissarissen het niet altijd met elkaar eens zijn. Wat dan helpt is empathie, het vermogen om de gevoelens en denkbeelden van de ander te begrijpen. En vervolgens tot goede besluitvorming te komen. 

In de bestuurskamers zitten mensen met verschillende persoonlijkheden, achtergronden, kennis en ervaringen. Iedereen brengt een eigen manier van denken, handelen en reageren mee. En het gedrag van de één roept reacties op bij de ander – soms positief, soms negatief. Door zich in de ander te verplaatsen, wordt vaak beter begrepen waarom iemand iets zegt of doet, en waarom daar op een bepaalde manier op wordt gereageerd.

 

Empathie is het vermogen om de gevoelens en perspectieven van anderen te begrijpen en te delen. In de bestuurskamer, waar bestuurders en commissarissen samen de koers van de organisatie bepalen, is dat een wezenlijke voorwaarde voor goed functioneren. Begrip van elkaars perspectief en gedrag leidt tot andere vragen, meer inzicht en uiteindelijk tot meer vertrouwen. Wanneer bestuurders en commissarissen de moeite nemen om elkaars perspectief te zien, ontstaat er erkenning en respect. Dat vertaalt zich in een omgeving waarin mensen zich gehoord voelen en zich durven uit te spreken. Het gevolg is concreet: betere communicatie, effectievere samenwerking en zorgvuldiger besluitvorming. Ook draagt empathie bij aan een cultuur waarin verschillende perspectieven daadwerkelijk worden benut, en waarin beter kan worden ingespeeld op de belangen van medewerkers, klanten en andere stakeholders.

Rode én groene stoplichten

Het ontbreken van empathie kan juist leiden tot een negatieve dynamiek. Een herkenbaar voorbeeld is de nadruk op de ‘rode stoplichten’ in rapportages. Commissarissen richten zich vaak op risico’s en tekortkomingen, wat begrijpelijk is vanuit hun rol. Maar wanneer er weinig aandacht is voor wat goed gaat – de ‘groene stoplichten’ – kan dat bij bestuurders averechts werken. Niet omdat de vragen onterecht zijn, maar omdat erkenning ontbreekt voor de inspanningen en resultaten die zijn geleverd. Dat kan leiden tot demotivatie en onzekerheid. Bestuurders kunnen zich defensiever opstellen en terughoudender worden in het delen van dilemma’s en uitdagingen. Daarmee verschuift de interactie van een open dialoog naar een meer gesloten houding, wat juist de kwaliteit van de besluitvorming onder druk zet.

Empathie is tweerichtingsverkeer

Maar empathie is tweerichtingsverkeer. Ook van bestuurders vraagt het dat zij zich verplaatsen in de rol en verantwoordelijkheid van commissarissen. Die hebben de taak om toezicht te houden, kritische vragen te stellen en risico’s te benoemen. Vragen die voor bestuurders eenvoudig of achterhaald lijken, komen vaak voort uit een andere informatiepositie. Bestuurders hebben doorgaans een informatievoorsprong en zijn al verder in hun afwegingen. Wanneer bestuurders zich dat niet realiseren, kan irritatie ontstaan over de – voor hen – ogenschijnlijk simpele vragen, of omdat ze de vraag als wantrouwen bestempelen. Maar wat voor de één vanzelfsprekend is, is voor de ander misschien niet zichtbaar. Het helpt als bestuurders proberen de intentie achter de vraag te begrijpen en de onderliggende zorgen serieus te nemen. In plaats van defensief te reageren, kunnen zij deze vragen gebruiken om hun afwegingen explicieter te maken. Door open te staan voor het perspectief van commissarissen en ruimte te bieden voor discussie, ontstaat een constructiever gesprek. Bestuurders kunnen anticiperen op vragen door niet alleen een keuze te presenteren, maar ook duidelijk te maken welke alternatieven zijn overwogen, en zijn afgevallen. Dat versterkt het onderlinge begrip, vermindert de voordehand liggende vragen en draagt zo bij aan een effectievere samenwerking.

 

Wanneer empathie ontbreekt, kan een negatieve spiraal ontstaan. Partijen blijven vasthouden aan hun eigen standpunten, zonder oog voor andere perspectieven. Dit werkt door in de hele groep. Als anderen zien dat er weinig begrip is, zullen zij mogelijk terughoudender worden in het delen van hun mening of zorgen. Daarmee wordt de communicatie beperkter en neemt de effectiviteit van de bestuurskamer af.

 

Empathie doorbreekt die dynamiek. Het zorgt ervoor dat verschillen in perspectief niet leiden tot afstand, maar tot beter begrip. Juist in een omgeving waarin belangen en verantwoordelijkheden uiteenlopen, is dat essentieel. Niet om het altijd met elkaar eens te zijn, maar om elkaar beter te begrijpen en van daaruit tot zorgvuldige besluitvorming te komen.

 

Prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers is hoogleraar Corporate Governance aan Tilburg University / TIAS School for Business and Society, kroonlid bij de SER, en commissaris bij onder andere Erasmus MC, Pels Rijcken en NRC. Zij is auteur van Morele Dilemma’s in de Boardroom.