Haroon Sheikh: De Nederlandse tech corridor

Op het gebied van digitalisering kunnen Europees de samenwerking zoeken, maar ook binnen onze eigen grenzen. De Metropoolregio Amsterdam kan bijvoorbeeld worden gekoppeld Brainport Eindhoven. Ook ‘technische’ steden als Twente en Delft kunnen aanhaken. Want we zijn te klein om langs elkaar te leven. 

Om de digitale wereld te begrijpen, gebruik ik het model van de Stack. Digitalisering bestaat daarin uit een set van op elkaar gestapelde lagen: grondstoffen, chips, netwerken, clouddiensten, kunstmatige intelligentie, applicaties en verbonden apparaten. Zo’n model helpt om de positie van een land of regio inzichtelijk te maken. Zo kunnen we zien op welke lagen de Europese Unie sterk en zwak is en op basis daarvan voorstellen doen om meer soeverein te worden. Binnen Project Eurostack draag ik samen met veel andere onderzoekers bij aan dat soort voorstellen. 

Recent ben ik door de Amsterdam Economic Board gevraagd om de Stack op regionaal niveau toe te passen. Dat leidde tot verrassende conclusies. Samen met Thijmen Vernede onderzocht ik de synergie tussen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en de Brainport. Het interessante is dat beide regio’s, samen goed voor ongeveer een kwart van het Nederlandse bbp, wereldleider zijn in digitale technologieën, maar wel op heel andere gebieden. Waar de regio Amsterdam vooral goed is in de hogere lagen van de Stack — de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie en applicaties zoals die van bedrijven als Booking, Adyen en Just Eat — is de Brainport, met ASML voorop, vooral sterk in hardware, specifiek de machines voor chips. 

Vooroordelen aan beide kanten

Tussen beide regio’s zijn gek genoeg relatief weinig verbindingen. Zo is er wel ARCNL, een onderzoeksinstituut gevestigd op het Science Park in Amsterdam waar ASML een belangrijke rol bij speelt. Tegelijkertijd kijken de bedrijven in beide regio’s naar andere delen van de wereld en hebben ze andere toeleveranciers. Terwijl de Brainport een bijzondere geschiedenis kent van samenwerking en onderling vertrouwen en zoiets als Project Beethoven snel geformuleerd was, is het veel minder duidelijk wat het profiel en de behoeften zijn van de technologie-industrie in Amsterdam. We merkten ook op dat er aan beide kanten allerlei vooroordelen bestaan. 

Ons onderzoek ging verder dan alleen beschrijven. Met de Stack kunnen we namelijk ook allerlei ontwikkelingen begrijpen. Mondiaal vindt er een proces plaats van integratie over verschillende lagen. Big Techbedrijven produceren tegenwoordig hun eigen chips en leggen onderzeese internetkabels aan. Ook zien we dat bedrijven in de ene laag investeren in bedrijven in een andere laag om zo bijvoorbeeld meer grip te krijgen op de toelevering of om toekomstige markten te creëren. Wat gebeurt er als we die manier van denken loslaten op de twee Nederlandse regio’s? 

Regio’s hebben elkaar veel te bieden

In ons rapport identificeren wij negen synergieën die voortborduren op bestaande capaciteiten en ontwikkelingen in de twee regio’s. Neem de toepassing van AI om de industriële processen in de Brainport te optimaliseren. Eerder investeerde ASML al in het Franse AI-bedrijf Mistral, maar ook Amsterdam heeft veel te bieden op dit gebied. Of omgekeerd: de maakindustrie van de Brainport kan zich richten op het maken van chips voor toekomstige AI, zoals bedrijven als Axelera en Euclid doen. Weer een andere potentiële synergie is op het gebied van verbonden apparaten. Amsterdam is sterk in applicaties op het gebied van bezorging, logistiek en toerisme. De Brainport is sterk in mobiliteit, drones en andere voertuigen waarmee Amsterdamse applicaties zouden kunnen innoveren. Er is ook nog bredere expertise in de regio: in materialen in Almere, in media in Hilversum en in digitale infrastructuur in Haarlemmermeer. 

In ons rapport roepen wij op tot de creatie van een Tech Corridor. Wij onderzochten synergieën tussen de MRA en de Brainport, maar ook meer steden passen daarbij. Denk aan de technische expertise in Twente, waar recent een AI-top werd gehouden, aan quantumtechnologie in Delft of bijvoorbeeld aan chipontwikkeling in Nijmegen. 

In een tijd van pessimisme over technologie kan het idee van de Tech Corridor inspiratie bieden om onze positie in digitale technologie te versterken. Om te komen tot een gezamenlijk toekomstperspectief. Nederland is te klein om te bestaan uit regio’s die langs elkaar heen leven. 

 

Haroon Sheikh is bijzonder hoogleraar Filosofie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en senior onderzoeker bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. In Forum deelt hij zijn visie op geopolitiek, veiligheid, economie en de grote maatschappelijke opgaven die Nederland en Europa de komende decennia zullen vormgeven.