Bruggen bouwen in turbulente tijden

Na zes jaar neemt Ingrid Thijssen afscheid als voorzitter van VNO-NCW, waarin ze bedrijfsleven, investeringsklimaat, energie en brede welvaart op de kaart bracht. 

Als u uw zes jaar bij VNO-NCW in één beeld zou moeten vangen, wat ziet u dan?  

‘Een rollercoaster. En dat is geen cliché. Op het moment van mijn benoeming was corona nog niet in Nederland, maar ’s avonds diezelfde dag kreeg Bruno Bruins in een tv-uitzending dat briefje voor zijn neus: het eerste coronageval. Ineens zag de wereld er totaal anders uit. Je start met ideeën over strategie en koers en binnen een paar dagen zit je midden in de acute werkelijkheid.’  

En het bleef niet bij corona. De dag voordat de laatste lockdown zou aflopen viel Poetin Oekraïne binnen. Daarna volgden energieonrust, inflatie, verstoringen in handelsketens, de Amerikaanse handelstarieven en geopolitieke spanningen. Never a dull moment. En dan hadden we ook nog meerdere kabinetsvallen. In mijn zes jaar heb ik uiteindelijk maar zo’n twee jaar meegemaakt dat er een missionair én ingewerkt kabinet zat.’ 

Wat is anders aan het zijn van voorzitter van VNO-NCW dan aan uw eerdere banen?  

‘Dat je voortdurend de media aan het scannen bent. Voordat ik hier werkte, las ik twee kranten. Nu lees ik alles, en meestal ook de Financial Times en The Economist. Je kunt op ieder moment een vraag krijgen over ieder onderwerp. Ik ben inmiddels geconditioneerd: ik lees iets en denk meteen ‘wat vind ik hiervan, wat vinden wij hiervan?’ Dat stopt eigenlijk nooit.’ 

‘je kunt op ieder moment een vraag krijgen over ieder onderwerp. Het stopt eigenlijk nooit’

 

U trof bij uw aantreden een klimaat aan waarin het bedrijfsleven weinig krediet had in Den Haag. Hoe verraste dat u?  

‘Ik was echt verrast door het wantrouwen. Alsof bedrijven vooral een probleem waren in plaats van onderdeel van de oplossing. Dat vond ik niet terecht en ook niet verstandig. Een land is nu eenmaal erg afhankelijk van ondernemers, bedrijven. Maar het moet wel van twee kanten komen. Bedrijven moeten ook laten zien dat ze maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. Dat heb ik altijd heel nadrukkelijk uitgedragen.’  

Is die verhouding veranderd?  

‘Ik denk dat de verbinding echt beter is dan zes jaar geleden. Dat doe je niet alleen. Het herstellen van verbindingen doe je met je collega’s en met het hele bedrijfsleven, van klein tot groot. Het gaat ook over ondernemers en ceo’s die zich uitspreken. Wat we met z’n allen hebben bereikt, is dat belangrijke thema’s stevig op de agenda staan.’  

U wordt een bruggenbouwer genoemd. Wat betekent dat voor u?  

‘Ik vind het een eer dat dat over me wordt gezegd, en dat is geen gespeelde bescheidenheid. Maar het betekent niet dat je het altijd met iedereen eens bent. Ik heb het ook wel eens met iemand aan de stok. Je kunt niet altijd met iedereen door één deur. Bruggen bouwen betekent ook dat het soms schuurt. Uiteindelijk gaat het om respect en dat je naar elkaar luistert.’  

U bracht ‘brede welvaart’ nadrukkelijk in het debat. Waarom vond u dat nodig?  

‘Omdat economie nooit losstaat van samenleving. Brede welvaart gaat over welzijn, duurzaamheid en sociale samenhang. Ik vond het belangrijk dat het bedrijfsleven zich daar expliciet toe verhoudt.’  

Tegelijk bleef u hameren op het investeringsklimaat. Dat klinkt minder optimistisch.  

‘Daar heb ik mee geworsteld. Het investeringsklimaat ging niet de goede kant op en ik was daar de spokesperson van. Je moet daar continu op wijzen om het op de agenda te krijgen. Dat vond ik niet altijd leuk. Ik heb wel eens gedacht: ‘ik ga dit niet wéér zeggen’. Want zo ben ik eigenlijk niet. Ik wil positief denken en met positieve dingen bezig zijn. Maar het was nodig. Wat we met elkaar hebben bereikt, is dat het investeringsklimaat nadrukkelijk op de politieke agenda staat. Net als weerbaarheid, en dat bedoel ik breder dan alleen meer militairen en wapens.’  

Wat bedoelt u met weerbaarheid?  

‘Dat we behalve militair ook maatschappelijk en economisch minder kwetsbaar moeten zijn. Minder afhankelijk voor onze energie en grondstoffen, sterker in onze ketens. We hebben daarom gezegd: we gaan van drie pijlers, economie, duurzaamheid en sociaal, naar een vierde pijler: weerbaarheid. Het mooie van deze rol is dat je enerzijds met je poten in de klei staat, je spreekt ondernemers. Maar anderzijds bijvoorbeeld ook de top van Defensie en de NCTV spreekt. Voor ons was het een no-brainer dat weerbaarheid erbij moest. Toen we daarmee naar buiten kwamen, was het voor veel mensen een schok. ‘Moeten we ons zorgen maken?’ kreeg ik vaak te horen. Maar het ging ons niet om angst, het ging om realisme en zorgen dat we voorbereid zijn.’  

De energietransitie kreeg onder uw voorzitterschap ook nadrukkelijker plek binnen VNO-NCW.  

‘Ja, daar hebben we echt op doorgezet. Toen ik begon, liepen we daar eerlijk gezegd wat achter. Ik heb dat binnen VNO nadrukkelijk op de agenda gezet. Ook toen het kabinet niet bepaald energie transitie vriendelijk was. Wat ook heeft geholpen, is het besef dat we autonomer moeten worden. Ik ben over dit onderwerp trots op het Nederlandse bedrijfsleven en op mijn collega’s hier in de Malietoren. We pushen dat ook in Brussel. Wij komen daar samen met Nederlandse bedrijven met ideeën die in Europese wetgeving terechtkomen.’  

Was er ook een duidelijke teleurstelling?  

‘Ja. Mijn grootste teleurstelling is dat het ons niet is gelukt om samen met vakbonden en kabinet tot een oplossing te komen om de stijging van de energieprijzen te dempen. Ik denk nog steeds dat daar een goed plan lag.’  

Wat heeft deze periode u persoonlijk geleerd?  

‘Dat je moet weten hoe je gehoord wordt. In mijn laatste jaren bij Alliander zagen we de netcongestie al aankomen, maar werden we niet echt gehoord. Nu weet ik beter hoe je in Den Haag aandacht krijgt voor een onderwerp. En wat ik fantastisch vond, waren de bedrijfsbezoeken. Die oplossingsgerichte spirit van ondernemers. Zij vinden altijd een weg. Ik heb een enorme steun van de achterban gevoeld. Dat is superfijn werken.’  

‘Ik heb enorme steun van de achterban gevoeld’

 

Is er iets dat u graag verder had willen brengen?  

‘Circulariteit. Dat is belangrijk voor klimaat én voor geopolitieke onafhankelijkheid. Collega’s werken er hard aan, maar ik ben er in de laatste periode zelf onvoldoende aan toegekomen.’  

Wat hoopt u voor uw opvolger?  

‘Meer stabiliteit. Het is fijner werken als je langere tijd met een kabinet kunt bouwen Er staat een goed kabinet, met een goed regeerakkoord en goede plannen. Een kabinet dat het echt met de polder wil doen. Mijn opvolger kan echt iets betekenen. En dat gun ik hem of haar echt. En ik hoop dat de positieve spirit in onze Malietoren behouden blijft. Die Bob de Bouwer mentaliteit: wij hebben ideeën over hoe het moet.’  

U sprak vaak over polarisatie. Bent u daar somber over?  

‘Ik maak me daar als mens echt zorgen over. Ik wens voor Nederland dat we elkaar blijven vinden. Wat mij hoop gaf, was wat ik de dominee die dit jaar op onze Bilderberg-conferentie sprak, hoorde zeggen: het maatschappelijk weefsel dat ons verbindt, licht op als het nodig is. Dat vond ik zo hoopvol, ik kreeg er bijna tranen van in mijn ogen. Daar moeten we aan blijven werken. Iedereen heeft daarin verantwoordelijkheid. Werkgevers kunnen veel betekenen, want juist op de werkvloer komen mensen uit verschillende bubbels samen.’  

Met welk gevoel neemt u afscheid?  

‘Met dankbaarheid. Het waren zware, maar betekenisvolle jaren. We hebben belangrijke thema’s steviger op de agenda gekregen: investeringsklimaat energietransitie en weerbaarheid. En ik hoop vooral dat het de komende zes jaar rustiger wordt. Voor Nederland, voor het bedrijfsleven en voor de wereld.’

 

Wie is Ingrid Thijssen? Ingrid Thijssen was van 2020 tot 2026 voorzitter van VNO-NCW, waar ze zich richtte op investeringsklimaat, energietransitie, maatschappelijke weerbaarheid en brede welvaart. Daarvoor was ze ceo van netbeheerder Alliander en directievoorzitter bij NS Reizigers. Ze studeerde rechten aan de Universiteit Utrecht en volgde internationale leiderschapsprogramma’s aan onder meer INSEAD en Harvard Kennedy School. Vanaf maart 2026 wordt ze voorzitter van het College van Bestuur van de Technische Universiteit Delft.