De prijs van geopolitiek ligt straks in je winkelmandje

Je ziet het nog niet op de kassabon, maar de gevolgen van de geopolitieke onrust in het Midden‑Oosten komen wel degelijk onze kant op. Nederlandse kranten schrijven dagelijks over oplopende spanningen, hogere olieprijzen en onzekerheid op de energiemarkten. Dat lijkt ver weg, maar werkt verrassend snel door in iets heel dichtbij: ons eten.

Geopolitiek vertaalt zich naar hogere voedselprijzen

Via hogere energieprijzen stijgen ook de kosten van kunstmest, transport, koeling en verwerking. Zodra supermarkten nieuwe inkoopcontracten afsluiten, wordt dat zichtbaar in het schap. Analisten waarschuwen al voor een duurder najaar. Wat geopolitiek begint, eindigt uiteindelijk bij het prijskaartje.

Dat effect is geen toeval. Nederland is het voedselknooppunt van Noordwest‑Europa. Jaarlijks gaat er voor honderden miljarden euro’s aan landbouw‑ en voedselproducten door ons land. We exporteren chocolade, maar verbouwen geen cacao.. Dankzij die internationale schaal blijven verwerkers, zaadbedrijven en machinebouwers hier investeren en innoveren. Tegelijkertijd maakt diezelfde verwevenheid ons soms kwetsbaar. Zonder betaalbare energie, kunstmest en veevoer stokt ook de productie van voedsel van eigen bodem.

Kwetsbare voedselketen door energie en import

Die afhankelijkheid heeft ons veel gebracht, maar ze maakt de keten ook gevoelig voor schokken. Als energie duurder wordt, stijgen ook de kosten van kunstmest, diesel, gas, koeling en transport. . Vervolgens ontstaat er druk verderop in de keten: wie kan kosten opvangen, wie kan ze doorberekenen en wanneer komt dat bij de consument terecht? Omdat de marges in de hele keten dun zijn, is de ruimte om zulke schokken op te vangen beperkt. Eén verstoring werkt onvermijdelijk door.

De reflex bij dit soort crises is vaak: we moeten alles zelf doen. Maar volledige zelfvoorziening is niet realistisch en ook niet wenselijk. Internationale handel biedt juist flexibiliteit en alternatieven als aanvoer stokt. De vraag is daarom niet óf we afhankelijk zijn, maar waarvan en hoe verstandig.

Strategische afhankelijkheden vragen om keuzes

Niet elke afhankelijkheid is een probleem. Maar sommige worden strategisch als de wereld instabieler wordt. Dat vraagt om keuzes: breng kritieke importen in kaart, zorg voor alternatieve leveranciers en investeer in strategische alternatieven voor kunstmest, veevoer en eiwitbronnen. De agrofoodketen is ingericht op just in time, maar deze tijd vraagt ook om just in case.

Daar hoort een politieke keuze bij. Behandel voedselvoorziening als een vitaal systeem, net zoals energie. Kijk niet alleen naar boer of supermarkt, maar naar alles wat nodig is om voedsel van grondstof tot schap te krijgen. Zorg dat cruciale schakels in de keten prioriteit krijgen bij schaarste en steun bij uitval.

Voedselvoorziening als vitaal systeem beschermen

Dat maakt voedsel niet automatisch goedkoper. Maar het maakt het wel minder kwetsbaar. En zolang we die keuzes niet maken, blijven we telkens reageren op de rekening achteraf. Die ziet er misschien abstract uit in Den Haag, maar ligt uiteindelijk gewoon bij de kassa.

 

Wessel Luken

Strategisch beleidsadviseur Agrofood