De gelekte Industrial Accelerator Act: wat ontbreekt er nog?

Kort geleden lekte het voorstel voor de Industrial Accelerator Act (IAA) uit, wat leidde tot veel politieke onrust. Nadat stakeholders in Brussel het voorstel in handen kregen werd al snel bekend dat de officiële publicatiedatum wederom een maand naar achter werd geschoven. Kennelijk geeft vooral het onderwerp van ‘European Preference’ nog aanleiding tot verschil van inzicht binnen de Commissie.

De IAA bevat een grote diversiteit aan onderwerpen en we zullen zodra de officiële tekst bekend wordt gemaakt met een uitgebreide appreciatie komen. In dit stuk willen we wel alvast een aantal punten markeren die wat ons betreft  zeker in de finale versie moeten worden meegenomen. Zo werd de IAA aanvankelijk gepresenteerd als een instrument om via gerichte beleidsmaatregelen decarbonisatie-investeringen in de industrie los te trekken; maar de nadruk in het huidige voorstel ligt vooral op het versterken van de interne markt door middel van publieke aanbestedingen, EU-contentvereisten en industriële clustering. Daarmee dreigt de kernvraag – hoe creëren we structurele vraag naar duurzame industriële producten – naar de achtergrond te verdwijnen.

Van vraagcreatie naar publieke aanbesteding

Zorgelijk is dat begrippen als demand creation en demand-side mandates volledig ontbreken in het voorstel. Lead markets worden wel genoemd, maar vrijwel uitsluitend in de context van overheidsaanbestedingen en publieke steunregelingen. De IAA lijkt daarmee vooral te vertrouwen op publieke vraag als motor voor investeringen, terwijl voor veel energie-intensieve sectoren – zoals de chemie – de overheid nauwelijks een afnemer is. Voor deze sectoren biedt het voorgestelde instrumentarium dus weinig perspectief.

De impliciete aanname lijkt te zijn dat vraagcreatie in andere sectoren aan de vrije markt kan worden overgelaten, en dat de Europese Commissie pas in actie komt wanneer marktpartijen zelf met uitgewerkte voorstellen komen. Initiatieven zoals de recent opgerichte Critical Chemicals Alliance illustreren dit: de Commissie faciliteert, maar structurele vraagstimulering doordat overheidsregulering private markten normeert wordt niet proactief verankerd in beleid.

Competitiviteit boven decarbonisatie

Hoewel decarbonisatie een terugkerend thema is, ligt de feitelijke focus sterk op industriële competitiviteit en economische veiligheid. Dit blijkt onder meer uit de prominente rol van ‘Made in EU’-vereisten en EU-contentregels, en uit de vergaande bepalingen rond buitenlandse investeringen. Het voorstel besteedt geen aandacht aan  mogelijke vergeldingsmaatregelen van handelspartners of andere handelsconflicten die dit beleid zou kunnen oproepen.

Daarnaast is de sectorale scope beperkt. De IAA richt zich primair op staal, cement en voertuigen. Dat zijn zonder twijfel belangrijke sectoren, maar het roept de vraag op waarom andere strategische en energie-intensieve sectoren buiten beeld blijven. Juist een brede benadering zou schaal en investeringszekerheid kunnen bieden.

Circulariteit

Ook ontbreekt, ondanks de focus op strategische autonomie, het onderwerp circulariteit. De IAA adresseert terecht de beperkte vraag naar low-carbon industriële producten en de kwetsbaarheid door afhankelijkheid van kritieke grondstoffen. Maar circulaire ketens worden niet meegenomen, terwijl zij zowel CO₂-reductie als vermindering van strategische afhankelijkheden mogelijk maakt.

De gelekte Industrial Accelerator Act bevat waardevolle elementen, maar mist een duidelijke en structurele aanpak voor private vraagcreatie en circulariteit. We hopen dit terug te zien in de officiële publicatie.