Inbreng begroting VWS 2026 - Gezondheid als groeimotor van onze economie

Binnenkort behandelt u de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Het regeerakkoord biedt kansen om weer gezamenlijk vooruit te kijken. De zorg is gebaat bij beleid gericht op de lange termijn en bij heldere en goed onderbouwde keuzes. Wij werken graag mee aan het vooruitbrengen van Nederland.

Dit doen we vanuit de visie dat Nederland een weerbaar en veilig land moet zijn dat ook voor toekomstige generaties brede welvaart garandeert. Dat vraagt om een sterke, duurzame, sociale én concurrerende economie en om investeringen: van de overheid én van bedrijven. Gezondheidsbevordering leidt daarbij ook nog eens aantoonbaar tot een hoger BBP[1]. Een gezondere beroepsbevolking is bijvoorbeeld ook productiever op de arbeidsmarkt, hetgeen het verdienvermogen van Nederland weer ten goede komt.

Daarom is gezondheid geen uitgave, maar een investering in toekomstige welvaart. Er moet een beter onderscheid gemaakt worden tussen publieke investeringen en uitgaven in de begroting. Op deze manier kunnen we zorg en gezondheid op sommige vlakken beter benaderen als een publieke investering met aantoonbare maatschappelijke baten. Vervolgens kunnen de overheid en het bedrijfsleven hier gezamenlijk in investeren. Dit vraagt om voorspelbaar en stabiel beleid dat het vertrouwen van ondernemers versterkt.

Ter voorbereiding op het debat geven wij u graag enkele aandachtspunten mee:

De vergrijzing als hét vraagstuk voor de zorg

Het aandeel ouderen stijgt significant terwijl onze beroepsbevolking in relatieve zin krimpt. Dit vormt een forse uitdaging voor de zorg. Daar moeten we als samenleving goed op inspelen, vanuit de gedachte dat er veel publiek-privaat kan en dat er ontzettend veel mooie maatschappelijke initiatieven zijn om tot een zorgzamere samenleving te komen. Dat vraagt wel om de juiste randvoorwaarden. Een aantal concrete stappen is nodig om toekomstgericht demografisch beleid te voeren:

• We vragen u het kabinet op te roepen werk te maken van een integrale vergrijzingsvisie. De domeinoverstijgende impact van de demografische ontwikkelingen moet hierbij breder in kaart worden gebracht, onder andere op het vlak van arbeidsmarkt, wonen, zorg en verdienvermogen. Hiertoe hebben wij met vijftien andere organisaties al eerder opgeroepen[2].
• Durf een groter beroep te doen op de zorgzaamheid van de samenleving. Het is belangrijk om daarbij te kijken naar het mogelijke sociale netwerk van mensen voordat er aanspraak wordt gedaan op collectief gefinancierde zorg, in overeenstemming met de afspraken in het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO).
• We vragen u om de effecten van de vergrijzing op de houdbaarheid van de solidariteitsbeginsels van ons zorgstelsel in kaart te brengen. De nog in te stellen staatscommissie die zich zal buigen over de toekomst van onze zorg is hier een goede route voor.

Digitale zorg als fundament voor toekomstgerichte zorg

De toekomst van de zorg is in toenemende mate digitaal. Mensgerichte- en mensgestuurde zorg hoort hierbij het uitgangspunt te blijven, maar een veel groter deel van de zorg zou digitaal georganiseerd kunnen en moeten worden. Dit komt echter nog onvoldoende (snel) van de grond. Er is een aantal knelpunten dat we gericht kunnen oplossen om de digitalisering van onze gezondheidszorg te versnellen:

• Heldere en stabiele financiering: We vragen u het kabinet op te roepen om te werken aan een transparant financieringslandschap in het digitale zorgdomein. Er is een duidelijkere afbakening nodig tussen wat publiek gedaan en gefinancierd wordt en wat niet. Daarbij helpt het niet dat er hoofdzakelijk via tijdelijke projectsubsidies geld beschikbaar is voor infrastructuren die structureel in de lucht gehouden moeten worden.
• Er is behoefte aan duidelijkheid over de governance van het digitale zorglandschap. We roepen u op om bij de begrotingsbehandeling gericht te vragen naar de kabinetsvoornemens op dit punt.
• We vragen u het kabinet te verzoeken om tot een strategie over de markt voor digitale gezondheidstoepassingen te komen. De impact van digitale apps en gezondheidstoepassing is significant (denk bijvoorbeeld aan de hoeveelheid sportapplicaties en wearables of aan de opmars van “AI-agents” in de zorg) en kan veel meer en beter benut worden. Dit vindt onvoldoende plaats.

Investeren in een zorgstelsel dat de beweging naar gezondheid versterkt

Gezondheidsbevordering is een investering in de toekomst. Vanuit deze gedachte heeft een brede maatschappelijke coalitie van 36 organisaties het nieuwe kabinet opgeroepen om vaart te maken met drie ambities: een gezondere generatie, gezondheid als kabinetsbrede doelstelling en een gezonde, vitale beroepsbevolking[3]. Wij vinden het positief om te zien dat gezondheid een belangrijke positie heeft gekregen in het regeerakkoord. Hierbij merken we wel op dat maatregelen effectief en uitvoerbaar moeten zijn en in samenwerking met het bedrijfsleven vormgegeven dienen te worden.

Verder vragen wij u het volgende:

• Inzicht in preventie: Uw Kamer heeft eerder verzocht om preventie-uitgaven integraal in beeld te brengen, wat eenmalig is gebeurd. Wij zien graag dat u het verzoek doet om vanaf de begroting van 2027 alle preventie-uitgaven structureel en afzonderlijk inzichtelijk te maken.
• Passende bewijsvoering: Richt de onderzoeksagenda van VWS in volgens de richtlijn Passend bewijs voor preventie[4], zodat de effecten en baten van preventiemaatregelen systematisch worden onderbouwd.
• Versnelling van de beweging in het stelsel van ziekte naar gezondheid. De voorgenoemde maatschappelijke coalitie bepleit een zorgstelsel dat zich nadrukkelijker richt op gezondheid; preventie in plaats van (alleen of vooral) curatie. Dit vraagt (1) om het opleiden van zorg- en welzijnsprofessionals om eerder leefstijlgerelateerde- en zorggerelateerde preventie-interventies in te zetten, het liefst binnen vijf jaar en (2) om het opvangen van sociaal-maatschappelijke problematiek buiten de zorg.
• De technische werkgroep preventie constateerde dat voor zorg referentiewaarden voor gewonnen levensjaren (QALYs) worden gerekend, maar dat gezondheid of preventie (nog) geen vergelijkbare norm kent. Wij bepleiten dat (1) deze waarden worden geactualiseerd naar de huidige maatstaven en (2) dat dezelfde normen als voor curatieve zorg ook gaan gelden voor gezondheid en preventie.
  

De les van Wennink: Gezondheid als motor van onze economie

Het is niet gek dat Peter Wennink de Life Sciences and Health-sector als een van de vier kerngebieden voor het toekomstige Nederlandse verdienvermogen aanwijst[5]. Nederland kent een bloeiend ecosysteem in deze sector, van start- en scaleups tot hoogwaardige kennisinstellingen en grote (multinationale) bedrijven met een belangrijke voetafdruk in Nederland. We moeten deze sterke uitgangspositie benutten en vasthouden. Daarvoor moet een aantal zaken echt anders worden georganiseerd:

• We roepen uw Kamer op om het kabinet te vragen concrete stappen te zetten om het financieringslandschap voor innovaties in de zorg te verbeteren. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het vanuit het ministerie van VWS kapitaliseren van Invest-NL of de nog op te richten Nederlandse investeringsinstelling, om op deze manier publiek-private investeringen te mobiliseren.
• Het duurt te lang voordat innovaties effectief worden toegepast in de praktijk. Denk hierbij aan de moeizame opschaling van kunstmatige intelligentie in de zorg. Dit komt onder meer door een grote hoeveelheid aan bureaucratische procedures, lange aanlooptijden voordat toepassingen de markt bereiken en aan een gebrek aan sociale innovatie in de praktijk. Toekomstgericht zorgbeleid moet zich ook richten op het wegnemen van deze barrières.
• Personeelstekorten kunnen voor een belangrijk deel worden opgevangen met arbeidsbesparende innovaties. Blijf hier ook in de toekomst scherp oog voor houden in de beleidsvorming en steun beleidsvoornemens hieromtrent.
• Hou oog voor het belang van een gelijk Europees speelveld. Nationale koppen op Europees beleid pakken in de praktijk vaak negatief uit voor bedrijven in ons eigen land.

Verlies de bredere transities niet uit het oog

In de hectiek van de actualiteit bestaat het risico dat we bredere trends uit het oog verliezen. Toch benoemen we hier graag twee belangrijke, bredere opgaven die werkgevers/ ondernemers ook op dit vlak raken. In dat kader vragen wij u om:

• Concrete opvolging te geven aan de Green Deal Duurzame Zorg 3.0.
  De opgave op dit vlak binnen de zorg is onverminderd groot, van circulariteit tot de verduurzaming van de vastgoedportefeuille. Daarom is het belangrijk dat het kabinet hier blijvende aandacht voor zal hebben, ook na het aflopen van de huidige Green Deal 3.0 eind 2026. Uw Kamer kan hier een gerichte toezegging op vragen.
• Werk te maken van een weerbaar zorgstelsel en dit beter te verankeren binnen de beleidsvorming. Hierbij benoemen wij in het bijzonder (1) de kwetsbaarheid van onze strategische handelsketens voor de leveringszekerheid van bijvoorbeeld medicijnen en (2) risico’s op het gebied van cybersecurity. Het bedrijfsleven heeft dringend behoefte aan een betere verankering van het thema weerbaarheid binnen de beleidsvorming en ziet in andere landen dat geopolitieke ontwikkelingen al invloed hebben op de leveringszekerheid en beschikbaarheid van medische hulpmiddelen, geneesmiddelen en investeringsbeslissingen.

Conclusie
De zorg is zoals eerder aangegeven gebaat bij beleid gericht op de lange termijn en op duidelijke keuzes. In deze brief hebben wij een aantal routes geschetst die hieraan kunnen bijdragen. Wij gaan hier graag nader met u over in gesprek.

 

[1] Zie bijvoorbeeld: Bloom, D.E., D. Canning en J. Sevilla (2001) The Effect of Health on Economic Growth: Theory

   and Evidence. NBER Working Paper, 8587.

[2] Oproep aan nieuw kabinet: ontwikkel een integrale visie op vergrijzing.

[3] Investeren in gezondheid voor een sterke samenleving en economie.

[4] Passend bewijs voor preventie – richtlijn passend bewijs preventie | Rapport | Rijksoverheid.nl.

[5] Rapport Wennink – De route naar toekomstige welvaart.