Ondernemersvertrouwen verbetert ondanks aanhoudende economische onzekerheid

Ondernemers zijn positiever gestemd dan drie maanden geleden. Het ondernemersvertrouwen stijgt aan het begin van het derde kwartaal van -14,8 naar -5,3.Deze sterke verbetering volgt op de grootste daling van het ondernemersvertrouwen sinds 2022 die vorig kwartaal plaatsvond. Toch blijft het vertrouwen voor het negentiende kwartaal op rij negatief en onder het langjarig gemiddelde van -3,8. Tegelijkertijd geeft 78 procent van de ondernemers aan dat de economische onzekerheid het afgelopen jaar is toegenomen, vooral door geopolitieke ontwikkelingen. Dat en meer blijkt uit de laatste COEN-enquête van het CBS, KVK, Het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB), MKB-Nederland en VNO-NCW.

Economische onzekerheid blijft groot

De economische onzekerheid blijft onverminderd hoog. 78 procent van de ondernemers ervaart meer economische onzekerheid dan een jaar geleden. Van deze ondernemers noemt 42 procent geopolitieke ontwikkelingen, zoals oorlogen en handelsspanningen, als belangrijkste oorzaak. Voor 24 procent zijn veranderingen in de vraag of markt de grootste bron van onzekerheid en 22 procent wijst op de beschikbaarheid van personeel, leveranciers of productiemiddelen. Daarnaast noemt ruim 18 procent binnenlands beleid en regelgeving als belangrijkste oorzaak. Dat speelt vooral in de verhuur en handel van onroerend goed en in de landbouw, bosbouw en visserij.

De onzekerheid werkt ook door in de bedrijfsvoering. Per saldo verwacht 16 procent van de ondernemers de verkoopprijzen de komende drie maanden te verhogen.

Ondernemers nemen maatregelen vanwege toegenomen economische onzekerheid

Van de ondernemers die meer economische onzekerheid ervaren, heeft bijna driekwart maatregelen genomen. 36 procent kiest voor meer interne flexibiliteit in personeel, productie of processen. 23 procent bouwt extra financiële buffers op of versterkt het liquiditeitsbeheer. 22 procent stelt investeringen uit of vermindert deze en 13 procent spreidt leveranciers, klanten of markten verder om risico’s te beperken.

Voorzichtig herstel van het vertrouwen

Tegen deze achtergrond is het herstel van het ondernemersvertrouwen opvallend. De indicator zakte in het tweede kwartaal scherp naar -14,8 en komt nu uit op -5,3, de grootste verbetering sinds 2021. Toch is van breed optimisme nog geen sprake. Het vertrouwen ligt nog altijd onder het langjarig gemiddelde van -3,8 en is in vrijwel alle sectoren nog negatief. Alleen de sectoren informatie- en communicatie en cultuur, sport en recreatie noteren weer een positief ondernemersvertrouwen.

Wel laten meerdere onderliggende indicatoren een voorzichtig herstel zien. Per saldo zag ruim 13 procent van de ondernemers de orderontvangst toenemen, tegenover bijna 9 procent een jaar geleden. Ook de winstgevendheid verbeterde: per saldo zag ruim 4 procent van de ondernemers de winstgevendheid stijgen, tegen ruim 2 procent een jaar eerder. Voor het lopende jaar verwacht bovendien per saldo ruim 4 procent meer te investeren dan vorig jaar; in het derde kwartaal van 2025 was dat nog slechts bijna 1 procent.

Arbeidsmarktkrapte blijft grootste belemmering

Ondanks het voorzichtige herstel blijft het tekort aan arbeidskrachten de grootste belemmering voor ondernemers. Bijna 33 procent van de bedrijven noemt personeelstekorten als belangrijkste knelpunt. Dat is lager dan de piek van meer dan 49 procent in 2022, maar wel hoger dan de 30,1 procent van een kwartaal geleden. Tegelijkertijd ervaart inmiddels bijna 12 procent van de ondernemers financiële beperkingen als belangrijkste belemmering, terwijl bijna 19 procent onvoldoende vraag noemt.