Meer dan energie: kettingreactie van de blokkade in Hormuz op de wereldeconomie

De oorlog in het Midden-Oosten en de blokkade in de Straat van Hormuz hebben nu al grote gevolgen voor de wereldwijde economie. De crisis wordt nu al de grootste verstoring van de wereldwijde oliemarkt in de geschiedenis genoemd door het Internationale Energieagentschap en door de vernietiging van industriële infrastructuur in de regio is de verwachting dat dit nog een lange tijd zo zal blijven. Afgelopen woensdag (22 april) kwam het AccelerateEU van de Europese Commissie uit met de eerste maatregelen op de energiecrisis. De maatregelen focussen zich voornamelijk op Europese coördinatie om prijsschokken op de energiemarkt op te vangen en het doorzetten van maatregelen op duurzame energieautonomie. Hoewel gas en olie de grootste factoren zijn, weten we dat deze crisis verrijkende effecten zal hebben op de hele economie. Dit artikel zal daarom naar een aantal secundaire of onderbelichte effecten van de oorlog kijken.

Kunstmest (ureum en ammonia)

De Arabische Golf is een centrale hub voor kunstmest en verantwoordelijk voor 20% van de wereldwijde export van kunstmest. Vooral grote landbouwlanden zoals India (18%), Brazilië (10%) en China (8%) zijn afhankelijk van deze kunstmest. De nabije beschikbaarheid van gas is essentieel in het maken van waterstof voor de productie van ammoniak. Ammoniak is een essentiële bouwstof voor bijna alle vormen van kunstmest. Aanvallen in de regio hebben voor $58 miljard aan schade aangericht aan de gasinfrastructuur, waardoor deze, ook als de Straat van Hormuz binnenkort opengaat, voor een lange tijd niet operationeel zal zijn. ±70–80% van de kosten van ammoniak zijn afhankelijk van de prijs van aardgas en wereldwijde tekorten zullen daarom overal de prijs van kunstmest opdrijven. Dit zal directe effecten hebben op de prijs van voedsel en een toename van honger in het mondiale zuiden.

Zwavel en Grafiet

Zwavel en grafiet zijn belangrijke bijproducten van olie- en gasraffinage en ook een component van kunstmest. Daarnaast is het ook essentieel in de productie van batterijen. Zwavelzuur wordt gebruikt in het verwerken van nikkel, kobalt en koper voor de batterijenproductie. Grafiet wordt gebruikt voor de anodes in batterijen. Dit raakt ten eerste de verwerkingsindustrieën in bijvoorbeeld Indonesië en Afrika die nu al hun productie aan het afbouwen zijn. Het gevolg hiervan is dat wereldwijd alledaagse elektronica zoals smartphones en computers duurder zullen worden, maar batterijen voor elektrische auto’s en opslag voor duurzame energie. Dit zal de duurzame transitie vertragen, maar ook de directe inzet van de Europese Commissie om de effecten van deze crisis te drukken.

Aluminium

Het Midden-Oosten is goed voor 9% van de wereldwijde productie van ruw aluminium. Het aanbod uit smelterijen in de Golfregio staat onder druk, terwijl meer dan 150.000 ton metaal dat geregistreerd stond bij de London Metal Exchange uit opslaglocaties is onttrokken—een indicatie van bredere verstoringen in de export uit de regio. Aluminium is een cruciale grondstof voor onder meer de bouw, transport en hernieuwbare energie. Omdat slechts een beperkt aantal smelters volledig verticaal geïntegreerd is met eigen grondstoffenvoorziening, is de markt bijzonder gevoelig voor verstoringen in het aanbod vanuit de Golf.

Helium

Helium is een relatief kleine maar strategisch cruciale grondstof. Qatar levert bijna een derde van het wereldwijde aanbod, waarbij het vrijkomt als bijproduct van aardgasverwerking. Nu de beschikbaarheid afneemt, worden de gevolgen al zichtbaar in mondiale technologische toeleveringsketens. Helium is essentieel voor de productie van halfgeleiders en de meest geavanceerde chips. Daarnaast zijn MRI-scanners, gebruikt in de zorg, afhankelijk van vloeibaar helium om hun supergeleidende magneten te koelen. Zonder een stabiele toevoer van helium kunnen deze systemen simpelweg niet functioneren.

De crisis in het Midden-Oosten zal voor de komende jaren verstrekkende gevolgen hebben voor onze economie. Voor rijke landen zal dit zich vertalen in langzamere economische groei en minder koopkracht, maar voor landen wereldwijd waar minder financiële buffers zijn, zal dit leiden tot een toename van honger en mensenleed. Het is positief om te zien dat zowel het Nederlandse kabinet als de Europese Commissie assertief reageren, maar het lijkt nu al duidelijk dat er verdergaande maatregelen zullen moeten komen zodra de crisis zich verder ontwikkelt. De eerste stap is wellicht dat de verstrekkende gevolgen van de crisis eerst ook echt doordringen in ons publieke debat.