Peiling ondernemingsklimaat: voorzichtig herstel na moeilijk jaar 

 

Na een dip in 2025 krabbelt het vertrouwen onder ondernemers voorzichtig weer op. Ze zijn nog altijd kritisch op het ondernemingsklimaat, maar opvallend positief over hun eigen bedrijf. En gematigder over het economisch beleid in hun gemeente. Dat blijkt uit de Nationale-Peiling-Ondernemingsklimaat-2026 van VNO-NCW en MKB-Nederland. 

 

Het Nederlandse ondernemingsklimaat staat onder druk, maar ondernemers zelf tonen veerkracht. Dat is de belangrijkste conclusie uit de enquête, die voor de vierde keer werd gehouden. Na een lastig jaar is er weer voorzichtig herstel zichtbaar. Uit het onderzoek onder ruim 3600 ondernemers blijkt dat het sentiment begin 2026 licht is verbeterd ten opzichte van 2025. Al is nog altijd meer dan de helft van de ondernemers negatief over het ondernemingsklimaat. In vrijwel alle sectoren wordt die mening gedeeld. Maar een verdere verslechtering lijkt voorlopig afgewend. Aantekening: de enquête is voor het VS/Israël/Iran conflict en de daarna ontstane situatie afgenomen. En ook voor het aantreden van het nieuwe kabinet.  

 

Vertrouwen in eigen bedrijf 

Wat dit betekent voor de Nederlandse economie in zijn geheel is afwachten. Maar ondernemers zijn in elk geval redelijk positief over hun eigen bedrijf. Zes op de tien ondernemers noemen de huidige situatie van het bedrijf (zeer) goed. Meer dan de helft is ook optimistisch over de eigen toekomst. Dat beeld is de afgelopen jaren relatief stabiel gebleven, ondanks de schommelingen in het bredere economische klimaat. Deze combinatie – kritisch op het systeem, maar positief over het eigen functioneren – onderstreept de kracht van het Nederlandse bedrijfsleven.  

 

Economie trekt voorzichtig aan 

Na de terugval in 2025 zijn ondernemers ook iets positiever over de economie in 2026. Een derde is positief, een kwart negatief. Het niveau ligt nog wel onder dat van 2024. Ook in de verwachtingen voor de toekomst is een lichte verbetering zichtbaar. Het pessimisme overheerst nog, maar neemt af.  

 

In Nederland blijven 

Ondanks alle uitdagingen ziet een meerderheid van de ondernemers nog altijd toekomst voor het eigen bedrijf in Nederland. Maar ze maken wel keuzes. Zo verwacht inmiddels bijna drie op de tien dit jaar niet meer te investeren in Nederland. Ook zijn meer ondernemers van plan om hun activiteiten (deels) naar het buitenland te verplaatsen (van 19 naar 21 procent). Ondernemers zijn voortdurend op zoek naar de beste omstandigheden om hun bedrijf verder te ontwikkelen. En die hoeven dus niet in Nederland te liggen.    

 

Grootste knelpunten 

De peiling maakt helder waar de grootste knelpunten zitten. Regeldruk, loonkosten en de (on)voorspelbaarheid van beleid worden het vaakst genoemd als belangrijkste thema’s. 

Dat zijn punten waarmee het nieuwe kabinet aan de slag kan. Ondernemers vragen vooral om stabiliteit en duidelijkheid van het beleid. Minder complexiteit en meer voorspelbaar beleid kunnen een groot verschil maken voor de bereidheid van ondernemers om te investeren en voor de groei van bedrijven. 

Op andere vlakken is het beeld positiever. Ondernemers zijn relatief tevreden over de infrastructuur, de bereikbaarheid en de mogelijkheden voor innovatie en financiering. Dat zijn sterke fundamenten waarop verder kan worden gebouwd. 

 

Lokaal is het beter 

Op lokaal niveau is het beeld gematigder. Ondernemers zijn positiever – minder negatief – over het ondernemingsklimaat in hun eigen gemeente. Het oordeel daarover is vaker neutraal of zelfs positief (24 procent is negatief, 23 procent positief). Dat zou kunnen betekenen dat ondernemers dicht bij huis meer ruimte ervaren om te ondernemen. En gemeenten kunnen direct het verschil maken met gerichte maatregelen. Ondernemers zijn relatief positief over de bereikbaarheid, de leefbaarheid en de gemeentelijke dienstverlening. 

 

Grote rol politiek  

Zowel lokaal als nationaal speelt de politiek een grote rol in de keuzes die ondernemers maken, zegt 91 procent. Slechts 7 procent vindt dat politiek en bestuur voldoende oog hebben voor hun belangen, dus daar zit veel ruimte voor verbetering. 60 Procent maakt zich ondertussen zorgen over de oplopende internationale politieke spanningen, en dat was nog voor het VS/Israël/Iran conflict en de stijging van de (energie)prijzen die daarop volgde.  

 

Aanpassen en kansen zoeken 

De rode draad in het onderzoek is helder: ondernemers zijn kritisch, maar blijven vooruitkijken. Ze zien de uitdagingen, maar passen zich aan en zoeken naar nieuwe kansen. Of het voorzichtige herstel doorzet is onzeker, gezien de huidige spanningen in de wereld. Dus het fundament van het ondernemingsklimaat staat nog steeds onder druk, maar de ondernemersgeest blijft onverminderd sterk. 

Opzet onderzoek
De Nationale Peiling Ondernemingsklimaat wordt jaarlijks herhaald om ontwikkelingen goed te kunnen volgen. Dit jaar werd de enquête in januari en februari gehouden. De online vragenlijst is ingevuld door 3630 ondernemers en bestuurders. Het onderzoek is uitgevoerd door Kieskompas in opdracht van VNO-NCW en MKB-Nederland.