Van "Leefstijl" naar gezonde leefomgeving: meerjarige aanpak gericht op een gezondere bevolking 

Geachte leden van de Tweede Kamer,

Op 14 april a.s. spreekt uw commissie VWS over leefstijlpreventie. De boodschap van ons SER-advies ‘Gezond opgroeien, wonen en werken’ is dat ongezondheid vooral sociaal-maatschappelijke factoren kent (geen werk, financiële stress, schimmelwoning, slechte buurt etc.). Gezondheid is vooral een collectieve opgave, die vraagt om meerjarige doelen én consistent langjarig beleid dat op zeer breed draagvlak in uw Kamer en in de samenleving kan rekenen. Voor het bedrijfsleven is stabiel overheidsbeleid essentieel om langjarige investeringen in preventie, innovatie en gezondere product- en werkomgevingen te realiseren.

Kernboodschappen: hoe realiseren we een gezonder Nederland?

• Herbevestig de bestaande gezondheidsdoelen uit het Preventieakkoord om roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik te verminderen.
• Bekijk periodiek wat nodig is om de gezondheidsdoelen te realiseren (cf. de systematiek van de klimaatdoelen van oud-minister Hermans).
• Het bedrijfsleven doet graag het aanbod om de gezonde keuze de makkelijke keuze te maken (rekening houdend met de omgeving of setting).
• Zet, in aanvulling op het coalitieakkoord, in op gezonde scholen omdat dat een aantoonbaar groot effect heeft op overgewicht onder kinderen.
• Geef SZW en VWS de opdracht een gezamenlijke probleemanalyse te maken hoe de mentale veerkracht van jongeren en werkenden te vergroten.
• Ontsluit de kennis over werk & gezondheid (van o.a. RIVM, Trimbos, ZonMW, UMC’s, UWV en TNO) voortaan via één laagdrempelig werkgeversloket.
• Zorg dat investeringen van werkgevers in de gezondheid van werkenden niet langer meer belast mogen worden (aanpassing van de werkkostenregeling).

In de bijlage lichten we deze punten toe.

Toelichting

Vergroten van gezondheid is geen kostenpost, maar een investering. Een gezondere bevolking betekent op termijn een hoger bbp per capita, een hogere arbeidsdeelname en minder instroom in de sociale zekerheid en zorg. Wij willen graag –samen met o.a. de vakbeweging, het kabinet en met u– ons inzetten om Nederland gezonder te maken.

Meerjarige gezondheidsdoelen behalen en rol bedrijfsleven

1. Wij zijn gecommitteerd aan ‘onze’ gezondheidsdoelen uit het Nationaal Preventieakkoord van 2018 om roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik te verminderen. De realiteit is dat de eerste twee doelen niet in bereik zijn. We vragen uw Kamer om deze doelen te herbevestigen. We bepleiten dat, net als rondom verduurzaming, periodiek wordt gekeken wat nodig is om deze doelen daadwerkelijk te halen.
2. Ons aanbod als bedrijfsleven is dat we graag samen de gezondere keuze de makkelijkere keuze maken (zelfregulering). Echter, zelfregulering alléén is niet voldoende om deze gezondheidsdoelen te halen. Ook overheidsbeleid – inclusief marktmeesterschap (op nationaal én EU-niveau) – is nodig om doelen te halen én verschaft het bedrijfsleven het noodzakelijke ‘gelijk speelveld’ (binnen en tussen sectoren).
3. We zijn positief dat het coalitieakkoord volop inzet op een gezonde bevolking. Bij de voorgestelde maatregelen achten wij het essentieel dat effectiviteit en uitvoerbaarheid leidend zijn, in combinatie met een gelijk speelveld voor het bedrijfsleven. Ook missen we enkele belangrijke maatregelen. Gezonde scholen zijn méér dan het voorziene schoolfruit in het primair en voortgezet onderwijs.
   Volgens het RIVM hebben gezonde basisscholen (met gezonde maaltijden en veel bewegen gedurende de schooldag) een aanzienlijke impact op het voorkomen van overgewicht bij kinderen. Ook het versterken van de sociale basis en het inclusiever maken van de arbeidsmarkt draagt bij aan het verkleinen van de (grote) gezondheidsverschillen.

Gezonde beroepsbevolking en voorkomen van WIA-instroom

1. Onze achterban biedt werk aan 10 miljoen mensen en draagt daarmee bij aan zingeving, structuur en een aanvullend sociaal netwerk (naast inkomen). De mentale druk onder jongeren en werkenden is aanzienlijk toegenomen, onder meer door prestatiedruk (zoals vroege schoolselectie), technologische ontwikkelingen en combinatiedruk. Wij pleiten voor een grondige probleemanalyse door VWS en SZW, inclusief een breed gedragen agenda om de mentale veerkracht van jongeren en werkenden te versterken.
2. Naast de bestaande (fysieke) gezondheidsdoelen hoort er een extra doel te komen over de mentale gezondheid van jongeren en werkenden. We bepleiten in dit verband ook dat het kabinet ons SER-advies over mantelzorg en werk integraal overneemt: de combinatie van mantelzorg en werk is een belangrijke determinant van overbelasting en ziekteverzuim.
3. Er is veel hoogwaardige kennis over werk en gezondheid bij o.a. RIVM, Trimbos, ZonMW, TNO, UWV, Instituut Gak, universiteiten en UMC’s. Deze wordt echter helaas beperkt of niet benut. Daarom bepleiten we dat deze kennis voortaan wordt ontsloten via één laagdrempelig werkgeversloket, dat individuele werkgevers, brancheorganisaties en vakbonden praktisch adviseert en ondersteunt bij duurzaam inzetbaarheidsbeleid op de werkvloer.
4. Investeringen van werkgevers in de vitaliteit van werkenden moeten niet langer worden gezien als loon in natura met dito loonbelasting. Uit de evaluatie van de werkkostenregeling blijkt dat het stimuleren van gezondheid voorop staan als mogelijk extra doel van de WKR (zie figuur). Bijna de helft van de ondervraagde werkgevers noemt dit als mogelijke aanvullende beleidsdoelstelling. Dat kan door de uitgaven voor onder meer periodiek medisch onderzoek (PMO), vitaliteitschecks, leefstijlprogramma’s en aanvullende zorgverzekeringen voortaan onbelast te maken. Ook helpt het om de vrije ruimte in de werkkostenregeling te verhogen, zodat mkb-werkgevers meer mogelijkheden krijgen voor vitaliteitsbeleid.

Figuur 1. Werkgevers zien stimuleren van werknemersgezondheid als belangrijkste extra doel voor de Werkkostenregeling (bron: SEO, 2025, Evaluatie Werkkostenregeling 2019-2024)