Terugblik Bilderbergconferentie 2026

De Bilderbergconferentie van dit jaar stond in het teken van overvloed, en van de vraag hoe leiders die overvloed kunnen creëren en benutten in een tijd die vaak wordt gedomineerd door het denken in tekorten. CEO’s, beleidsmakers, onderzoekers en denkers kwamen twee dagen bijeen om te bespreken hoe samenleving, economie en politiek omgaan met tekorten, maar vooral ook om te verkennen waar ruimte zit: ruimte voor groei, voor innovatie en voor samenwerking. Niet het gebrek stond centraal, maar het vermogen om mogelijkheden te zien en te organiseren, zowel fysiek als economisch en sociaal.

Dag 1: systemen, regels en structuren

In een wereld waarin middelen en infrastructuur onder druk staan, draaide het gesprek om de vraag hoe we méér kunnen maken van wat er is. Hoe benutten we kennis, technologie en creativiteit om nieuwe ruimte te scheppen? Welke rol spelen moed, creativiteit en verbeeldingskracht bij het bouwen aan een samenleving die niet gevangen blijft in beperkingen, maar actief zoekt naar wat wél kan?

VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen benadrukte bij de opening dat het publieke debat te vaak vertrekt vanuit wat ontbreekt. Dat leidt tot terughoudendheid. Overvloeddenken vraagt het omgekeerde: het durven herinrichten van systemen, het loslaten van belemmerende regels en het investeren in vertrouwen. Niet het tekort moet leidend zijn, maar de ambitie om ruimte te maken, in de breedste zin van het woord.

Die gedachte werd verder verdiept door journalist Derek Thompson, auteur van Abundance. Hij liet zien dat veel schaarste door onszelf wordt gecreëerd. Hoge prijzen, woningnood en trage verduurzaming ontstaan vaak door regels die bouwen en vernieuwen bemoeilijken. Wat ooit bedoeld was om te beschermen, staat nu vooruitgang in de weg. ‘Dit is geen Amerikaans probleem alleen; ook in Nederland is het herkenbaar,’ zei hij.

Groei en grenzen

De praktijk van zulke spanningen werd zichtbaar in het verhaal van Jeroen Dijsselbloem, burgemeester van Eindhoven. De Brainport-regio groeit snel en genereert banen en innovatie, maar zet tegelijkertijd enorme druk op ruimte, voorzieningen en personeel. De vraag is niet óf die groei doorgaat, maar hoe Nederland ermee omgaat. Investeringen in woningbouw zijn noodzakelijk, maar onvoldoende als scholen, openbaar vervoer, groen en het energienet niet mee kunnen groeien. Samenwerking tussen overheid, bedrijven en kennisinstellingen (nationaal én Europees) blijft daarbij cruciaal.

Minister Karremans plaatste het gesprek in historisch perspectief. Hij verwees naar Philips, dat juist bleef investeren in kennis en innovatie. Die keuze legde de basis voor economische kracht die decennia later nog steeds voelbaar is. Innovatie is volgens hem geen luxe, maar een randvoorwaarde voor economische zelfstandigheid in een wereld waarin handel en technologie steeds geopolitieker worden. Dat vraagt om gerichter industriebeleid en hechtere Europese samenwerking.

Schaarste tastbaar maken

Dat keuzes altijd consequenties hebben, werd concreet in de workshops. In breakout-sessies schoven deelnemers letterlijk met blokken op een grote landkaart: wonen, werken, energie, natuur en infrastructuur. De discussies waren herkenbaar en soms ongemakkelijk. Niet alles kan overal. Ruimte maken op de ene plek betekent inschikken op een andere.

In een scenariospel werden die dilemma’s nog scherper. Deelnemers vertegenwoordigden uiteenlopende ondernemingen en organisaties (van multinationals tot universiteiten) en moesten met beperkte middelen prioriteiten stellen in een snel veranderende wereld. Wetgeving verschoof, geopolitieke scenario’s dienden zich aan. Goede en slechte keuzes bleken niet altijd helder te onderscheiden. Dat is ook een dagelijks vraagstuk in de boardroom.

Wat bleef hangen na de eerste dag was niet verlamming, maar urgentie. Het is geen reden om stil te vallen, maar een aanleiding om scherper te kiezen. Niet alles kan tegelijk en niet alles kan overal. Maar veel kan mits keuzes worden gemaakt en volgehouden.

Dag 2: Menselijke en culturele kanten

Waar de eerste dag draaide om systemen, regels en structuren, verschoof op dag twee de focus naar de menselijke en culturele kant. Want ruimte maken is niet alleen een ruimtelijke of economische opgave, maar ook een sociale en morele.

Predikant Claartje Kruijff opende de dag met een indringende overdenking over overvloed als relationeel begrip. Overvloed, zo stelde zij, begint niet bij méér bezit, maar bij ruimte maken voor de ander. Met voorbeelden uit onder meer de Ierse Troubles liet zij zien hoe gevaarlijk het wordt wanneer mensen zich terugtrekken in hun eigen gelijk en identiteiten verharden. Polarisatie ontstaat waar ontmoeting stopt. Haar oproep was dan ook: neem de tijd, maak plaats aan tafel en verruim het verhaal zo dat we er samen in passen. Overvloed vraagt tijd, aandacht en de bereidheid om ook de zachte stemmen te horen. Alleen dan wordt zichtbaar wat mensen werkelijk met elkaar verbindt.

Architect Ninke Happel sloot daar naadloos op aan met een persoonlijk pleidooi voor creativiteit en moed. Grote maatschappelijke vraagstukken, zo stelde zij, laten zich niet oplossen met spreadsheets alleen. Verbeeldingskracht, praktische kennis en het lef om te kiezen voor onconventionele oplossingen zijn minstens zo belangrijk. In haar wereld staat juist het stellen van vragen centraal. Haar conclusie was helder: vooruitgang vraagt om mensen die richting durven geven én om mensen die durven toegeven dat ze het niet weten, maar wel de juiste vragen stellen.

Ook Nationale Nederlanden-ceo David Knibbe bracht het gesprek terug naar persoonlijke verantwoordelijkheid. In een wereld vol geopolitieke spanningen, klimaatvraagstukken en economische onzekerheid is het verleidelijk naar anderen te kijken voor oplossingen, stelde hij, maar echte verandering begint bij jezelf. Door te investeren in vaardigheden, duurzaamheid en toekomstbestendige organisaties kunnen bedrijven stap voor stap bijdragen aan een samenleving die sterker en veerkrachtiger is.

De tussentijd begrijpen

Die spanning tussen weten en niet-weten werd verdiept door corporate antropoloog Jitske Kramer. Zij duidde de huidige tijd als een liminale fase: een tussentijd waarin oude systemen en verhalen niet meer werken, terwijl het nieuwe nog niet vastligt. Dat voelt chaotisch en onzeker, maar is onvermijdelijk bij echte verandering. De vele crises waar we mee te maken hebben, zijn volgens haar signalen dat ons gezamenlijke verhaal kraakt.

Systeemverandering is altijd cultuurverandering, benadrukte Kramer. Cultuur ontstaat in interactie en besluitvorming en draait onvermijdelijk om wie wordt gehoord en welke waarden tellen. Dat vraagt om ander leiderschap: leiderschap dat ruimte maakt voor echte gesprekken, waarin ook twijfel, emoties en zachte stemmen meetellen. Niet versnellen om controle te houden, maar vertragen om richting te vinden.

Een gezamenlijke afronding

In haar slotwoord bracht voormalig voorzitter Ingrid Thijssen alle lijnen samen. Overvloed en schaarste bleken twee kanten van dezelfde medaille. Overvloeddenken betekent niet ontkennen dat er grenzen zijn, maar anders kijken naar wat mogelijk is. Het vraagt om het loslaten van oude kaders en om ruimte maken – niet alleen fysiek of economisch, maar ook in tijd, aandacht en onderlinge relaties.

Overvloed, zo werd duidelijk, zit ook in plaatsmaken aan tafel, in verhalen verruimen zodat iedereen erin past, en in het voeren van echte gesprekken. Juist in deze liminale tussentijd is leiderschap nodig dat verbindt en alle stemmen hoort. De oproep waarmee de conferentie eindigde was eenvoudig en veeleisend tegelijk: schaarstedenken overwinnen begint bij onszelf. Door moed te tonen, verantwoordelijkheid te nemen en samen te blijven bouwen aan vertrouwen en perspectief voor de lange termijn.