Weerbaarheid vraagt om sterke regels die werken én rechtszekerheid geven

De digitale en fysieke veiligheid van Europa en Nederland staat steeds hoger op de politieke agenda. Dat is terecht. Inlichtingendiensten waarschuwen dat hybride dreigingen toenemen. Cyberaanvallen of sabotage kunnen vitale processen verstoren, met grote gevolgen voor burgers en bedrijven. De nieuwe Cyberbeveiligingswet (Cbw) en de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke) zijn daarom een belangrijke stap. Maar goede wetgeving gaat niet alleen over ambitie. Ze moet ook uitvoerbaar zijn, rechtszekerheid bieden en goed op bestaande regels aansluiten.

Duidelijke bevoegdheid

Een eerste aandachtspunt is de bevoegdheid van vakministers om in te grijpen bij nationale veiligheidsrisico’s. In de besluiten onder beide wetsvoorstellen staat dat bedrijven verplicht kunnen worden producten of diensten van bepaalde leveranciers te weren of te verwijderen. Zo’n instrument kan nodig zijn, maar de gevolgen zijn groot. Daarom is het belangrijk dat deze bevoegdheid duidelijk in de wet zelf staat, met heldere grenzen en waarborgen. Denk aan een duidelijke koppeling met nationale veiligheid, transparantie over de besluitvorming, hoor en wederhoor en het uitgangspunt dat verwijdering alleen als laatste maatregel wordt ingezet. Zonder zulke waarborgen kan rechtsonzekerheid ontstaan en kunnen essentiële diensten onbedoeld worden verstoord.

Alleen meldplicht voor échte dreigingen

Ook de meldplichten verdienen aandacht. Het melden van incidenten helpt om dreigingen vroeg te signaleren. Maar als elke verstoring gemeld moet worden, ontstaat een stroom aan meldingen die het zicht op echte risico’s vertroebelt. Meldplichten moeten daarom gericht zijn op incidenten die de continuïteit van essentiële diensten echt bedreigen. Een praktisch uitgangspunt is één centraal meldloket en één meldformulier voor alle wettelijke meldplichten van bedrijven. Dat voorkomt onnodige administratieve lasten. Er zijn voorbeelden in het buitenland waar dit goed werkt.

Sterke wetgeving

Tot slot dreigt stapeling van regels. De nieuwe wetten komen bovenop bestaande sectorwetgeving en toezichtverplichtingen. Zonder goede afstemming kan dat leiden tot overlappende verplichtingen en meerdere toezichthouders.

Wie de weerbaarheid van Nederland wil versterken, moet daarom niet alleen kijken naar nieuwe verplichtingen, maar ook naar hoe regels in de praktijk samenkomen en uitpakken. Sterke weerbaarheid vraagt om sterke wetgeving. Maar vooral om wetgeving die uitvoerbaar en duidelijk is.

Sabine Gielens

Beleidsadviseur veiligheid en weerbaarheid