Vaccinatie en Coronatoegangsbewijs: vragen en antwoorden

Veel Nederlanders hebben zich inmiddels laten vaccineren tegen het Corona-virus. Toch neemt het aantal besmettingen weer hard toe. Het kabinet komt met nieuwe maatregelen om de pandemie in te dammen. Wat betekent dat voor werkgevers die hun werknemers een veilige werkomgeving willen bieden, maar uiteraard ook hun grondrechten (zoals lichamelijke integriteit en privacy) willen respecteren. En je wilt je klanten en bezoekers gastvrij ontvangen. Wat mag nu wel en wat niet?

Lees ook onze Handreiking Communiceren over covid-19 en vaccineren op de werkvloer

 

Wat mag je wel en niet vragen als werkgever?

De Rijksoverheid zegt: 'De werkgever mag zijn werknemers vragen of ze gevaccineerd zijn. Daar moet dan wel een goede reden voor zijn. Dat kan in beginsel alleen als de werkgever een duidelijk plan heeft hoe te handelen als de werknemer niet gevaccineerd is of de werknemer daarover geen mededeling wil doen. De werknemer hoeft op de vraag van de werkgever geen antwoord te geven. De werkgever mag de vaccinatiestatus (dus of je wel of niet gevaccineerd bent) bij individuele werknemers op geen enkele wijze vastleggen.'

Het is belangrijk te beseffen dat de werkgever de vaccinatiestatus van zijn werknemer(s) op geen enkele wijze mag vastleggen. Ook als medewerkers zelf (spontaan) meedelen dat zij zich laten vaccineren, of dat zij gevaccineerd zijn, mag dit niet geregistreerd worden. Dit mag ook niet als de medewerker daar toestemming voor zou geven. Gelet op de gezagsverhouding tussen werkgever en werknemer is er, volgens de Autoriteit Persoonsgegevens, in de relatie werkgever – medewerker geen sprake van gelijkwaardigheid. Medewerkers kunnen zich onder druk gezet voelen om toestemming te geven. Toestemming moet geheel vrijwillig gegeven kunnen worden onder de AVG.

 

Wat houdt de Tijdelijke Wet Coronatoegangsbewijzen in?

Met de Tijdelijke wet coronatoegangsbewijzen die inmiddels door de Tweede en de Eerste Kamer is aangenomen, worden de tijdelijke bepalingen in de bestrijding van covid-19 uitgebreid met de mogelijkheid om bij het treffen van maatregelen regels te kunnen stellen voor het tonen van een testbewijs waaruit blijkt of er op het moment van afname van de test een infectie was met het coronavirus. Inmiddels heeft het demissionaire kabinet ook de ministeriële regeling gepubliceerd waarin is opgenomen welke gegevens de testuitslag bevat, welke testen kunnen worden ingezet, wat de geldigheidsduur is, waarop gecontroleerd moet worden door degene die om het toegangsbewijs vraagt en voor wie uitzonderingen gelden.

 

Hoe ziet een Coronatoegangsbewijs er uit?

Een Coronatoegangsbewijs is een QR-code. De gasten/klanten kunnen de QR-code zowel digitaal (via de CoronaCheck-app) als op papier laten zien.

 

Moet ik naast het scannen van de QR-code nog om andere dingen vragen?

Ja, je moet de klant/gast om diens legitimatiebewijs vragen en de gegevens die zichtbaar zijn op je scanner vergelijken met de gegevens op het legitimatiebewijs. Alleen als de gegevens overeenkomen, mag aan de klant/gast toegang worden verleend (mits deze uiteraard ook hun toegangsticket/kaartje laten zien voor, bijvoorbeeld, de voorstelling die ze komen bekijken).

 

Gelden de basisregels ook nog?

Ja, bij stap 3 en stap 4 van het openingsplan, blijven alle basisregels gelden. Dit zijn hygiëne-maatregelen en de 1,5 meter afstand maatregel. Bij klachten moeten bezoekers thuisblijven. Het kabinet is van plan om bij stap 5 de 1,5 meter te laten vervallen. Of dit daadwerkelijk zal gebeuren, moeten we nog even afwachten.

 

Voor wie is het vragen van een Coronatoegangsbewijs aan bezoekers en klanten verplicht

Het vragen van een Coronatoegangsbewijs aan bezoekers en klanten is verplicht voor:

  • Eet- en drinkgelegenheden in openbare en publieke plaatsen,
  • Openbare en publieke locaties voor kunst en cultuur; en
  • Evenementen
  • Doorstroomlocaties zoals kermissen en braderieën

Op 30 november 2021 heeft de Eerste Kamer een wetsvoorstel aangenomen, waarmee een coronatoegangsbewijs ook ingezet kan worden als toegangsbewijs voor bezoekers tot niet-essentiële detailhandel en niet-essentiële dienstverlening op publieke plaatsen, zoals kledingwinkels, bouwmarkten, pretparken en bepaalde contactberoepen zoals kappers. Dit kan alleen als dat in de Tijdelijke regeling maatregelen covid-19 wordt opgenomen.

 

Onder de huidige wet is het niet mogelijk om in deze sectoren een Coronatoegangsbewijs van een werknemer te vragen. Daar is een wetswijziging voor nodig. Minister De Jonge heeft aangegeven dat hiernaar gekeken wordt. Voor nu geldt in deze en in alle andere sectoren dat de werkgever zijn werknemers niet mag vragen om een Coronatoegangsbewijs.

 

 

Mogen kappers, naast de mondkapjes, klanten om een coronatoegangsbewijs vragen, om de veiligheid te vergroten? 

Het is volgens de wet verboden om voor deelname aan of toegang tot activiteiten of voorzieningen in openbare plaatsen of publieke plaatsen een CTB te vragen, tenzij hiervoor een grondslag is in de wet (zijnde cultuur, sport, evenementen of horeca). Kapperszaken zijn publieke plaatsen en niet in de wet aangewezen. Het is daarom verboden hier CTB te vragen aan klanten. Wel geldt voor zowel de kapper/kapster als voor de klant een mondkapjesplicht. Voor zover het contactberoep niet op gepaste wijze uitgeoefend kan worden op het moment dat de klant een mondkapje draagt, mag het mondkapje van de klant wel af. Dit zal in het geval van kappers in de regel niet zo zijn.

 

 

Wat worden de nieuwe regels voor het coronatoegangsbewijs als het gaat om werkenden en bezoekers?

Er is op dit moment nog een wettelijk verbod op het vragen naar een coronatoegangsbewijs aan werknemers, vrijwilligers en artiesten. Als de Tweede en Eerste Kamer het wetsvoorstel Tijdelijke wet verbreding inzet coronatoegangsbewijzen goedkeurt, verandert dit echter. Een coronatoegangsbewijs voor personeel, vrijwilligers en leveranciers en/of bezoekers kan dan verplicht worden gesteld als een ministeriële regeling dat voorschrijft.

 

In die ministeriële regeling kan de minister de verplichting differentiëren naar bijvoorbeeld het mate van contact met bezoekers, de duur op de werkvloer alsook op regio. Als de minister in de ministeriële regeling een plicht stelt tot het controleren op coronatoegangsbewijzen, zal de minister tegelijkertijd in die ministeriële regeling ook een of meerdere alternatief te treffen maatregelen opnemen. De werkgever kan dan de inzet van de coronatoegangsbewijs afwegen tegen het inzetten van de alternatieve maatregel, afhankelijk van de specifieke omstandigheden van geval. Hierbij gelden wel de vereisten uit de Arbowet. Dit maakt dat de werkgever de inzet van de alternatieve maatregel moet onderzoeken in het kader van een RI&E en waar nodig de instemming van de OR vereist is voor de keuze tussen het inzetten van een coronatoegangsbewijs of de alternatieve maatregel. Het staat de werkgever niet vrij om helemaal niets te doen als er in de ministeriële regeling een plicht wordt opgelegd.

 

In vijf sectoren is er al een ministeriële regeling die een coronatoegangsbewijs verplicht voor bezoekers: cultuur, evenementen, horeca en sport (en jeugdactiviteiten). Daaraan worden niet-essentiële detailhandel en -dienstverlening toegevoegd. Voordat er daadwerkelijk een ctb-plicht geldt voor de niet-essentiële detailhandel en de niet-essentiële dienstverlening is er eerst nog een ministeriële regeling nodig. Pas dan weten we ook voor wie in de niet-essentiële dienstverlening en niet-essentiële detailhandel de plicht daadwerkelijk gaat gelden.

 

Overigens staat in het wetsvoorstel dat de minister in de ministeriële regeling kan opnemen dat de plicht van een coronatoegangsbewijs voor bezoekers van niet-essentiële detailhandel niet hoeft te gelden als de minister van oordeel is dat 1,5 meter afstand houden een evenredigere maatregel is en de ondernemer zorgt dat de 1,5 meter kan worden nageleefd.

 

 

 

Wie vallen onder de categorie werkenden als er straks wetgeving is voor het coronatoegangsbewijs voor werkenden? En wie niet?

In de wet staat dat een coronatoegangsbewijs verplicht is voor iedereen die in het kader van beroep of bedrijf, dan wel als vrijwilliger toegang wenst tot de arbeidsplaats. Daaronder vallen dus de werkgever of locatiebeheerder zelf, diens werknemers en andere personen die arbeid verrichten (zoals werknemers die zijn ingehuurd van een ander bedrijf of zelfstandigen of stagiairs), personen die uit anderen hoofde in het kader van een beroep of bedrijf aanwezig zijn (bijvoorbeeld een leverancier voor zover deze toegang wenst tot de arbeidsplaats).

Een coronatoegangsplicht geldt niet voor een opsporingsambtenaar, brandweermedewerker, ambulancemedewerker, toezichthouder, advocaat of rechterlijke ambtenaar of persoon die werkzaamheden is voor de krijgsmacht, indien toegang tot een plaats (niet zijnde de normale arbeidsplaats) noodzakelijk is bij de uitoefening van zijn functie of vervulling van zijn taak.

 

Als klanten of bezoekers van mijn bedrijf een Coronatoegangsbewijs moeten laten zien om binnen te komen, mag ik het dan wél aan medewerkers vragen?

Nee, ook dat is onder de huidige wetgeving niet mogelijk. Maar onder de nieuwe wetgeving straks wel.

 

Moet ik een Coronatoegangsbewijs vragen voor het bedrijfsrestaurant?

De verplichting voor het vragen van een Coronatoegangsbewijs geldt voor horecagelegenheden die te kwalificeren zijn als openbare of publieke plaatsen. Daar valt de bedrijfskantine van een besloten kantoor/bedrijfslocatie niet onder.

 

Mag ik toeleveranciers/artiesten/vrijwilligers die op mijn locatie komen werken om een Coronatoegangsbewijs vragen?

Nee, werknemers, vrijwilligers en artiesten etc. die beroeps- of bedrijfsmatig werkzaamheden verrichten op uw locatie zijn uitgezonderd van het gebruik van het Coronatoegangsbewijs. U kunt dus niet in uw leveringsvoorwaarden opnemen dat zij een Coronatoegangsbewijs moeten overleggen. U mag hen wel adviseren een test af te nemen als zij niet gevaccineerd zijn of een herstelbewijs hebben. U dient er ook voor te zorgen dat de anderhalve meter tussen bijvoorbeeld artiest en publiek zoveel mogelijk gehandhaafd blijven.

De uitzondering voor werknemers, vrijwilligers en artiesten geldt overigens alleen voor degenen die beroeps- of bedrijfsmatig werkzaamheden verrichten en niet voor bijvoorbeeld de deelnemers van een zakelijk congres.

 

Mag ik werknemers een mondkapjesplicht opleggen en gevaccineerde medewerkers hiervan vrijstellen?

Dit is in beginsel indirect ook een vraag naar vaccinatie en daarmee volgens de Rijksoverheid alleen met goede redenen toegestaan. De Rijksoverheid biedt geen handvatten wat goede redenen zijn.

 

Kan ik een ongevaccineerde medewerker ontslaan?

Een werkgever mag vaccinatie niet verplichten. Ook mag de werkgever vaccinatiegegevens van werknemers niet verwerken. Er ontbreekt een wettelijke grondslag. Minister De Jonge heeft wel aangegeven dat er gekeken wordt naar eventuele mogelijkheden.

Ontslag komt pas in beeld als de medewerker zijn functie zonder vaccinatie niet meer kan uitoefenen. Dat zou het geval kunnen zijn als een ongevaccineerde medewerker een gevaar oplevert voor de gezondheid van collega’s en derden (zoals patiënten), en de gezondheid van collega’s en derden niet op andere wijze kan worden geborgd door bijvoorbeeld het werk aan te passen of andere beschermingsmaatregelen toe te passen. Ontslag zou dan pas in beeld kunnen komen als er geen andere beschermingsmaatregelen zijn die een uitkomst kunnen bieden en overplaatsing naar een andere afdeling, waar vaccinatie niet noodzakelijk is, onmogelijk is.

 

Hoe kun je rekening houden met ongevaccineerden?

De Rijksoverheid zegt: 'Als de werkgever weet dat een werknemer niet is gevaccineerd, of als een werknemer dit niet wil zeggen ongeacht de reden daarvoor, dan is aanpassing van werk een mogelijkheid. De werkgever kan met de werknemer onderzoeken hoe het risico op besmetting met het coronavirus voor werknemers, collega’s en eventuele klanten kan worden beperkt.  Als er alternatieve maatregelen mogelijk zijn, en de werkgever komt met een redelijk voorstel, dan zal de werknemer dat alternatief moeten accepteren. Voorbeelden zijn: een aangepast werkrooster; het aanbieden van een andere werkplek; het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen; of als het werk het toelaat, thuiswerken.'

 

Wat kun je doen als werknemers corona(gerelateerde) klachten hebben?

Je mag van je werknemers verlangen dat ze de instructies van het RIVM opvolgen. Werknemers moeten volgens deze instructies bij zichzelf nagaan of ze corona(gerelateerde) klachten hebben. Mag je hierop ook controleren? De Rijksoverheid zegt over het controleren op coronaklachten: “Misschien wilt u uw werknemers controleren op corona(gerelateerde) klachten. U mag dit niet zomaar zelf doen. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft informatie over de verwerking van ziektegegevens en corona op de werkvloer.`” Op de site van de Autoriteit Persoonsgegevens staat dat een (bedrijfs)arts wel werknemers mag controleren op corona. De uitslag mag echter niet met de werkgever worden gedeeld. De uitslag wordt met de werknemer gedeeld. Ook wordt de uitslag met de GGD gedeeld als de (bedrijfs)arts vermoedt of weet dat een werknemer corona heeft. De GGD kan vervolgens met de werkgever in overleg gaan over het treffen van maatregelen op de werkvloer.  

De werkgever mag van zijn medewerkers niet verlangen dat zij zich laten vaccineren. Hiervoor bieden de huidige wetten geen ruimte. Werkgevers kunnen wel voorlichting geven over vaccineren en medewerkers adviseren om zich te laten vaccineren.  

 

Wat kan de rol van de bedrijfsarts zijn?

Om toch enig inzicht te krijgen in de vaccinatiegraad in het eigen bedrijf, kan de werkgever een bedrijfsarts vragen na te gaan hoeveel medewerkers gevaccineerd zijn. De resultaten van het onderzoek dat door (en onder verantwoordelijkheid van) de bedrijfsarts is uitgevoerd mogen met de werkgever worden gedeeld als die vaccinatiegraad op geen enkele wijze te herleiden is naar een individuele werknemer. Op basis van deze informatie kan de bedrijfsarts de werkgever bijvoorbeeld adviseren over eventuele voorzorgsmaatregelen die hij kan nemen. Want naast vaccinatie kun je natuurlijk ook op andere manieren zorgen voor een veilige werkomgeving (afstand houden, beschermingsmaatregelen, thuiswerken, etc.).

 

 

Mag een werkgever vaccinatie verplichten of stimuleren?

Een werkgever kan werknemers niet verplichten om zich te laten vaccineren. Er geldt in Nederland immers geen vaccinatieplicht. Vaccinatie is altijd vrijwillig. Het al dan niet laten vaccineren is voor iedereen een vrije keuze, die niet kan worden beperkt vanwege grondrechten (‘onaantastbaarheid van het lichaam’).


Om de pandemie onder controle te krijgen en de werkvloer zo veilig mogelijk te maken, is het van belang dat zoveel mogelijk mensen zich laten vaccineren. Een hoge vaccinatiegraad werkt het allerbeste weten we inmiddels uit tal van landen. Benadruk als werkgever het belang van vaccinatie aan medewerkers. Handige links daarvoor vind je bijvoorbeeld hier. Het stimuleren van vaccinatie door bijvoorbeeld een cadeaubon te geven is niet toegestaan. Het geven van verlof om naar een vaccinatieafspraak te gaan mag wel. Ook zijn er bedrijven die een vaccinatielocatie op of nabij de werklocatie openen, in nauwe samenwerking met de lokale GGD.

 

Wat is de huidige vaccinatiestrategie van de overheid?

De vaccinatiestrategie van de overheid is om conform het advies van de Gezondheidsraad gezondheidswinst te maximaliseren. Hier vindt u meer informatie:

 

Mag ik als werkgever vastleggen of een medewerker gevaccineerd is of niet?

Werkgevers zijn verantwoordelijk voor een veilige (en corona-proof) werkomgeving en kunnen er daarom belang bij hebben dat zij weten welk deel van hun personeel gevaccineerd is. Of personen die niet gevaccineerd zijn daadwerkelijk in een specifieke situatie een potentieel risico zijn voor de gezondheid van hun collega's of klanten, is aan de deskundige medici/virologen. De werkgever zal het advies van de arboarts in de afweging moeten betrekken. Ook zal moeten worden afgewogen of er geen minder ingrijpend middel voorhanden is waarmee dezelfde bescherming geboden kan worden. Met andere woorden, er moet zijn voldaan aan de noodzakelijkheid- en proportionaliteitstoets. Momenteel is het echter niet toegestaan om als werkgever vast te leggen of een werknemer gevaccineerd is. Als werkgever mag je het ook niet vragen als je dat doet met de bedoeling om het antwoord te registeren (of op enige andere wijze te verwerken).

 

De 'Europese' AVG biedt de mogelijkheid om in een nationale wet (of regelgeving) op te nemen dat gezondheidsgegevens (door werkgevers) mogen worden verwerkt ter bestrijding van een pandemie. De Europese AVG biedt daarnaast de mogelijkheid om in een nationale wet (of regelgeving zoals een Arbobesluit) op te nemen dat gezondheidsgegevens (door werkgevers) mogen worden verwerkt als dat noodzakelijk is voor de uitvoering van arbeidsrechtelijke verplichtingen. Er moeten in die wet passende waarborgen worden opgenomen om de fundamentele rechten van werknemers te beschermen. Zo'n nationale wet (of regelgeving zoals een Arbobesluit) om in tijden van pandemie (virus type A) de noodzakelijke passende maatregelen te kunnen nemen (en de benodigde gegevens daarvoor te kunnen registreren) om een veilige werkplek te bieden, is er echter nog niet.

 

Mijn medewerker deelt uit zichzelf mee dat hij of zij gevaccineerd is. Mag het dan wel?

Enkel het feit dat de medewerker de informatie deelt, hoeft geen probleem op te leveren. Je mag dit feit echter als werkgever niet vastleggen, aangezien medische gegevens niet verwerkt mogen worden door een werkgever, ook niet als de medewerker daarvoor toestemming zou geven. Dit in verband met de gezagsverhouding tussen werkgever en medewerker.

 

Worden mijn buitenlandse werknemers ook gevaccineerd?

Iedereen die langer dan een maand in Nederland is, kan onder voorwaarden een vaccinatie krijgen. De meeste mensen die in Nederland zijn, kunnen zelf een afspraak maken en de prik halen.

 

Internationale werknemers komen, conform de reguliere vaccinatiestrategie, in aanmerking voor een vaccinatie wanneer de leeftijdsgroep waartoe zij behoren aan de beurt is. 80 Procent van de internationale werknemers uit Midden- en Oost-Europa is onder de 40 jaar. Dat betekent dat zij volgens de reguliere vaccinatiestrategie sinds juni in aanmerking komen.

Voor de uitnodiging zijn er drie routes:

 

  1. Internationale werknemers die staan ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP) ontvangen thuis een uitnodiging van het RIVM.
  2. Internationale werknemers die staan ingeschreven in de Registratie Niet-ingezetenen (RNI) en toestemming hebben verleend voor het ontvangen van informatie via e-mail over o.a. corona (dit is mogelijk sinds 10 januari 2021), krijgen een oproep via een mailing vanuit de overheid (in verschillende talen). Hierin staat o.a. welke geboortejaren aan de beurt zijn en hoe zij een afspraak kunnen maken. Deze mailing is mogelijk indien men een e-mail adres heeft doorgegeven bij het RNI loket ten tijde van de registratie. Deze optie bestaat sinds 10 januari 2021.
  3. Internationale werknemers die niet hun e-mail adres hebben doorgegeven bij het RNI loket, en niet in het BRP staan, kunnen niet direct bereikt worden door de overheid. Werkgevers wordt gevraagd hen te wijzen op de mogelijkheid om zich in te schrijven op de mailing. De grote groep die wel in het RNI staat, maar (nog) geen e-mail adres heeft geregistreerd, kan zich inschrijven op de mailing door een e-mail te sturen naar info@rvig.nl.

 

Hoe kan ik buitenlandse werknemers met vragen over vaccinatie helpen?

Er is informatie over vaccinatie beschikbaar in verschillende talen, zoals Engels, Arabisch, Bulgaars, Duits, Frans, Pools, Roemeens, Spaans, Turks, Somalisch, Hongaars en Surinaams.

Vaccinatie is een vrijwillige keuze. Het heeft de voorkeur dat internationale werknemers zelf een afspraak maken met de GGD wanneer zij aan de beurt zijn. Dit kan telefonisch of via coronavaccinatie-afspraak.nl. De website is alleen mogelijk indien hij/zij een DigiD heeft. Sinds november 2020 kunnen niet-ingezetenen ook beschikken over een DigiD. Het callcenter en de website faciliteren de Nederlandse en Engelse taal.

 

Werkgevers kunnen samen met de arbodienst werknemers die geen Nederlands of Engels spreken helpen bij het maken van een afspraak. Daarbij moet wel benadrukt worden dat vaccinatie een vrijwillige keuze is.

 

De vaccinatiemedewerkers op vaccinatielocaties spreken Nederlands en Engels. Indien internationale werknemers een vaccinatie willen en daarbij een tolk nodig hebben, dan mogen zij iemand meenemen naar de vaccinatielocatie. Hulp is mogelijk gewenst bij het bespreken van de gezondheidsverklaring of medische complicaties.

 

Waar vind ik relevante informatie van de overheid?

Algemene ingangen:

 

Advies Gezondheidsraad

 

Planning en realisaties vaccinaties

 

Goedkeuring door Europese Medicijnen Autoriteit (EMA)

 

Q&A over vaccins

 

 

Link naar de algemene informatiepagina met de overige Q&A's