State of the European Union en de Bratislava Summit van de EU-27

21-09-2016

Afgelopen week werd het ‘Brusselse seizoen’ geopend met de SOTEU en de Bratislava Summit.

State of the Union, 14 september
De SOTEU is een gedegen stuk. Het geeft een brede analyse van de situatie in de EU, met een goed gevoel voor de gevoeligheden in het actuele Europadebat. Het stelt dat de EU zich in een ‘existentiële crisis’ bevindt en dat als antwoord de mouwen moeten worden opgestroopt. Wat dat betreft sluit het mooi aan bij Next Level van VNO-NCW. Het stuk bepleit concrete herkenbare actie, gericht op resultaten op korte termijn, en geeft daarvoor een breed actieprogramma langs vier lijnen:
1. De ‘European way of life’ behouden en bescherming bieden
2. Een Europa dat ‘empowers’
3. Een Europa dat verdedigt
4. Een Europa dat verantwoordelijkheid neemt.

SOTEU bevestigt veel beleid dat voor het bedrijfsleven van belang is (FTAs afsluiten, de economische agenda van de Commissie uitvoeren) maar ook (reeds bekende) beleidslijnen waar wij kritiek op hebben (zoals hetzelfde loon voor hetzelfde werk op dezelfde plek). Het stuk benadrukt herhaaldelijk dat het uitdragen van het belang van de EU niet alleen aan de EU kan worden overgelaten. Nationale politici en parlementen moeten uiteindelijk hun verantwoordelijkheid nemen en de rationale voor Europese eenheid verdedigen, niemand kan dat als zij het niet doen.

SOTEU rangschikt onder de European way of life niet alleen vrede, menselijke waardigheid, rechtsstaat, democratie en non-discriminatie, maar ook open internationale handel, een hoog niveau van privacy bescherming bij data, hetzelfde loon voor hetzelfde werk op dezelfde plek, consumenten bescherming tegen economisch machtsmisbruik, belasting betalen daar waar winst behaald wordt, en bescherming van werknemers én bedrijven (staal, landbouw)  in de toenemende globalisering. Deze benadering vindt zijn weerslag in tal van beleidsinitiatieven die merendeels reeds bekend zijn maar hier vanuit het belang van de burger in een systematisch verband worden belicht. Ook de euro brengt SOTEU onder de European way of life: zij brengt de burger grote voordelen, de gemiddelde begrotingstekorten in de EU zijn nu minder dan 1/3 van die in 2009, en er zijn 8 miljoen banen geschapen.

Onder ‘empowering’ gaat SOTEU, wederom vanuit burgerperspectief, vooral in op de economische agenda en op solidariteit. Digitalisering staat voorop, met als concrete beleidsdoelen de telecomherziening, 5G moet in de EU zijn ingevoerd in 2025 en gratis Wifi in alle stads- en dorpscentra in 2020. Daarnaast worden genoemd de herziening van het auteursrecht, verdubbeling van EFSI, realisatie van de Kapitaalmarktenunie, een EFSI voor Afrika, de EU Youth Guarantee en de Erasmusprogramma’s. Solidariteit wordt neergezet als essentieel aspect van de EU, dat bijvoorbeeld terugkomt in de jeugdprogramma’s, het EU budget, de Rusland sancties, de euro, ontwikkelingssamenwerking, de vluchtelingenaanpak, steun bij bosbranden en overstromingen. Vóór eind 2016 zal er een EU Solidarity Corps operationeel zijn.

Een Europa dat verdedigt moet ten eerste zijn buitengrens bewaken met de EU Grens en Kustwacht die de komende maanden operationeel wordt, een nieuw Travel Information System voor buitenlanders van buiten de EU, meer samenwerking van inlichtingendiensten en Europol. Daarnaast is soft power niet meer afdoende. Defensie kan niet langer piggy-backen op de VS. Defensiesamenwerking wordt daarom op een aantal terreinen geïntensiveerd (inclusief defensie-industrie).

Een EU -  dat zijn dus ook de lidstaten -  die verantwoordelijkheid neemt moet ophouden met het oude verhaaltje dat succes nationaal is en falen Europees. Er moet een gemeenschappelijk doel zijn dat ook wordt uitgedragen. Het klimaatakkoord moet binnen weken geratificeerd worden. Verantwoordelijkheid betekent ook de erkenning dat sommige besluiten niet op EU niveau thuishoren. De Commissie heeft 100 wetsvoorstellen ingetrokken, waaronder vorige week met veel publiciteit het roaming initiatief: dat was niet goed genoeg voor de burgers. De bestaande wetgeving wordt systematisch herzien (REFIT). En het Stabiliteits- en Groeipact moet niet langer dogmatisch geïmplementeerd worden. De Commissie hield inmiddels 88 citizens dialogues door heel Europa.

Bij de SOTEU is ook een Letter of Intent’ aan het EP en de Raad gepubliceerd met een korte feitelijke weergave van de belangrijkste beleidsinitiatieven die de Commissie in 2017 wil nemen, een outline dus van het Commissie Werkprogramma voor 2017 (dat binnenkort uitkomt).

Bratislava
Twee dagen na SOTEU werd op vrijdag 16 september de Bratislava Declaration aangenomen door de EU-27 top, de eerste zonder het Verenigd Koninkrijk.

De Declaration verwelkomt expliciet de speech van Juncker, en zet in een Road Map de grote lijnen uit voor het beleid waarmee de EU de crisis en de euroscepsis te lijf wil gaan op vier terreinen:
- Algemene diagnose: het stuk begint met te stellen dat de EU onmisbaar is, dat zij niet perfect is, maar wel het beste beschikbare instrument om de nieuwe uitdagingen aan te kunnen; de EU moet de communicatie met de burgers verbeteren en een visie neerleggen voor een EU die burgers kunnen vertrouwen en ondersteunen.
- Migratie en buitengrens: volledige controle herkrijgen over de buitengrens; back to Schengen; Grens en Kustwacht operationeel maken; afspraken met buurlanden; consensus krijgen binnen de EU over lange termijn migratiebeleid.
- Interne veiligheid: meer informatie-uitwisseling tussen veiligheidsdiensten; Travel Information and Authorisation System; radicalisering bestrijden.
- Externe veiligheid: meer defensiesamenwerking en betere benutting van capaciteit; concreet implementatieplan uitwerken.
- Economische en sociale ontwikkeling: EFSI uitbreiden n december; in voorjaar 2017 evaluatie voortgang van alle Interne Markt strategieën van de Commissie: digitaal, kapitaal, energie etc.; in oktober een actieplan vaststellen hoe een robuuste handelspolitiek gecombineerd wordt met zorgen van burgers; steun voor lidstaten om jeugdwerkloosheid aan te pakken.

De Declaration is een korte tekst op hoofdlijnen en bevat weinig verrassende elementen. Maar zij laat wel zien dat er een richting begint uit te kristalliseren over hoe de EU verder wil. De concrete uitwerking daarvan zal zeker nog voor de nodige politieke discussie zorgen.

Op 25 maart 2017, de 60ste verjaardag van het Verdrag van Rome, wil de EU met een nieuwe narrative komen voor de toekomst van de EU zonder Verenigd Koninkrijk; een tussentop is voorzien op Malta begin 2017.

 

Afgelopen week werd het ‘Brusselse seizoen’ geopend met de State of the European Union en een informele Europese Raad in Bratislava. Solidariteit was het toverwoord tijdens beide gebeurtenissen. Wat wordt de koers voor de komende maanden? 

Nieuwsbrief Blik op Europa

Meld u aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief 'Blik op Europa' met de standpunten van VNO-NCW en MKB-Nederland op actuele EU-dossiers.