Robert-Jan Smits (TU/e): 'Europa has all it takes om zijn positie als mondiale innovatieleider te versterken'

09-05-2019

 

Wat betekent Europa voor jou?

Eind mei (de 23ste om precies te zijn) is het weer zover. Dan kunnen we weer stemmen voor een nieuw Europees Parlement. Wat voor een rol kan de EU gaan spelen in het bevorderen of belemmeren van innovatieve ontwikkelingen? Robert-Jan Smits, inkomend president Technische Universiteit Eindhoven, is overtuigd dat als Europa niet heel snel de zeilen bijzet, we mondiaal de aansluiting gaan verliezen.


Onderzoek en innovatie hebben Europa veel welvaart en welzijn gebracht. We maken de beste auto’s, treinen en vliegtuigen, hebben top pharma en voedingsbedrijven en zijn sterk op het gebied van watertechnologie en energie. Maar onze toppositie staat op dit moment onder druk, vooral nu Europa op het terrein van de digitalisering de boot aan het missen is. We kennen allemaal de Googles, de Microsofts en Amazons, maar geen van deze digitale giganten heeft zijn oorsprong in Europa. Onder de top 15 high tech bedrijven in de wereld, is er maar een gevestigd in Europa, het software bedrijf SAP. En laat het nu net de digitale technologieën zijn die de toekomst van onze samenleving in toenemende mate bepalen, zij het op het vlak van energie, voeding, medicijnen, vervoer, industriële productie en veiligheid.
'Als Europa dan ook niet heel snel de zeilen bijzet, gaan we mondiaal de aansluiting verliezen, raken we economisch achterop en worden we strategisch te afhankelijk van andere werelddelen'.Momenteel produceert Europa met slechts 7% van de wereldbevolking zo’n 30% van de globale know how (overigens niet op alle terreinen, zie hierboven). Een erg knappe prestatie, hoewel dit aandeel wordt snel minder wordt, deels door demografische ontwikkelingen, maar voornamelijk door de pijlsnelle groei van de concurrentie. Zo zet China met de ‘Made in China 2025‘ strategie alles op alles om op een aantal high tech terreinen, waaronder kunstmatige intelligentie, een wereldleider te worden. En China is bereid om hiervoor diep in de buidel te tasten. Volgens het gezaghebbende blad Nature besteedt China nu al meer aan onderzoek dan heel Europa samen.

 

Als Europa dan ook niet heel snel de zeilen bijzet, gaan we mondiaal de aansluiting verliezen, raken we economisch achterop en worden we strategisch te afhankelijk van andere werelddelen. En dat moeten we kost wat kost zien te voorkomen. Dus, er is werk aan de winkel!

 

Ik houd dan ook een pleidooi voor de volgende 3 daadkrachtige maatregelen:

 

1. Maak onderwijs en onderzoek tot een topprioriteit in het Europese beleid en laat dit gepaard laten gaan met het opschroeven van de investeringen. Europa, inclusief Nederland, dreigt weg te zakken op de internationale onderwijsrankings voor lager en middelbaar onderwijs, wat een slechte zaak is. De kwaliteit moet omhoog en nieuwe vakken zoals programmeren, creativiteit, teamwork en ondernemerschap moeten worden opgenomen in de curricula. Er moet meer geld naar de universiteiten om aan de vraag van de samenleving naar hoogopgeleiden, met name data experts, informatici en ingenieurs, te kunnen voldoen. Daarbij mag het fundamentele onderzoek niet verwaarloosd worden. Veel van de baanbrekende ideeën komen immers voort uit het vrije onderzoek.

 

De ERC, het prestigieuze EU programma voor Frontier Research, laat dit op overtuigende wijze zien. Binnen de stimuleringsprogramma’s op nationaal en Europees niveau moet veel meer ruimte worden gegeven aan zogeheten market creating disruptive innovation, veelal de core business van start ups en moet kennisoverdracht naar het bedrijfsleven worden geïntensiveerd. De voorstellen van de Europese Commissie voor de nieuwe EU meerjarenbegroting (2021-2027) en met name voor Horizon Europe gaan in de goede richting en stellen kennis centraal.

'De ervaring heeft geleerd dat waar we op Europees niveau de krachten bundelen, we onverslaanbaar zijn'.2. Versterk de Europese samenwerking rondom de sleuteltechnologieën (nanotechnologie, micro elektronica, fotonica, geavanceerde materialen en kunstmatige intelligentie). Het kan en mag niet zo zijn dat Europa voor deze centrale know how grotendeels afhankelijk is van andere continenten. De recente discussie rondom 5G en Huawei heeft dit eens te meer duidelijk gemaakt. Zo kan de Technische Universiteit Eindhoven de spil vormen van een grootschalig Nederlands en Europees initiatief op het terrein van kunstmatige intelligentie zoals recent werd bepleit.

 

Een grotere aandacht voor de sleuteltechnologieën kan de plannen van de Europese Commissie ondersteunen voor het opzetten van grootschalige missies, type ‘man op de maan‘, om op deze manier de grote maatschappelijke uitdagingen zoals Alzheimer, opslag van hernieuwbare energie, plastic in de oceanen, fijnstof in de grote steden, de nutriënt verarming van onze landbouwgronden, gericht en gecoördineerd aan te pakken. De ervaring heeft geleerd dat waar we op Europees niveau de krachten bundelen, we onverslaanbaar zijn, denk bijvoorbeeld aan CERN (deeltjesversneller) en Airbus (luchtvaarttechnologie). Ik vraag me vaak af waarom we dat niet op meer terreinen doen. Ja, dit zal waarschijnlijk een grondige herziening van de Europese mededingingsregels vereisen. En dat brengt me tot de derde maatregel. 

'Europa ‘has all it takes‘ om zijn positie als mondiale innovatieleider te versterken'. 

3. Versnel de besluitvorming en implementatie van Europees beleid. Nieuwe Europese onderzoeks- en innovatie-initiatieven komen vaak te traag op gang. Het gaat in de high tech wereld immers steeds meer om the survival of the fastest. Flankerend beleid zoals de oprichting van de Digital Single Market en de Energy Union dient sneller te worden uitgerold. Wat dat betreft kan Europa leren van de Nederlandse Green Deals. Ook moeten de regels voor het aantrekken van top talent van buiten Europa, versoepeld worden. Er bestaat weliswaar de zogeheten Blue Card regeling, maar deze functioneert niet optimaal en moet derhalve herzien worden.

 

Conclusie:

Europa ‘has all it takes‘ om zijn positie als mondiale innovatieleider te versterken, maar dan moeten we innovatie een topprioriteit maken in het Europese beleid, de krachten bundelen en Europese samenwerking met name op sleuteltechnologieën versterken en een snellere besluitvorming realiseren. Rode draad daarbij is extra geld. Je kunt een kenniseconomie namelijk enkel creëren door er flink in te investeren.

 

Robert-Jan Smits

Inkomend president Technische Universiteit Eindhoven.

Voormalig directeur-generaal Onderzoek & Innovatie, Europese Commissie.

Nieuwsbrief Blik op Europese verkiezingen

Meld u aan voor het tweewekelijkse nieuwsbrief 'Blik op Europese verkiezingen' met de standpunten van VNO-NCW en MKB-Nederland op actuele EU-dossiers.