Hoekstra (SP): 'Protectionisme is niet langer een vies woord'

09-05-2019

 

Wat betekent Europa voor jou?

Eind mei 2019 gaat Nederland naar de stembus voor de Europese verkiezingen. Maar wie zijn onze (kandidaat-) europarlementariërs eigenlijk? En hoe denken ze over migratie, werken in Europa, de EMU, energie en de macht van China? Arnout Hoekstra, lijsttrekker voor de Europese verkiezingen namens de SP, vertelt hoe hij het Europese technologiebeleid ziet, en gaat daarbij in op de relatie met China.


 

Ik moest even knipperen met mijn ogen toen ik de nieuwe China-strategie van de Europese Commissie las. Weliswaar stonden er enkele belangrijke handvatten in over hechtere samenwerking op het gebied van klimaatverandering en de energietransitie, en het bewaken van de internationale vrede en veiligheid. Dat zijn zaken waarbij grote machtsblokken absoluut beter met elkaar moeten samenwerken. Maar de retoriek van de Commissie was ondertussen een hele andere. De strategic outlook van de Commissie karakteriseert China niet alleen als een “coöperatie-” en “onderhandelingspartner”, maar ook als “economische concurrent” en, nu komt het, “strategische rivaal” die alternatieve governance modellen promoot. Dit is je reinste Koude Oorlog-taal. De motieven van China zijn natuurlijk even helder als verwerpelijk: meer (economische) macht, ten koste van mens en natuur, zoals bij elk machtsblok, maar de EU zou ook eens kritisch moeten kijken naar haar eigen beleid.
 
In Brussel gonst het voortdurend over China. Gezien de enorme groeispurt die het land de afgelopen decennia heeft doorgemaakt en de omvangrijke “Belt & Road”-plannen die China nu over de wereld uitrolt, mag dat geen verbazing wekken. Daar komt de handelsoorlog tussen de VS en China nog bij. De EU maakt zich zorgen over het feit dat China veel van onze (onbeschermde) technologie kopieert en strategische bedrijven overneemt, en ondertussen goedkope producten onder de kostprijs dumpt op de Europese markt. Die zorgen zijn grotendeels terecht – de vrije markt ziet er plots anders uit als anderen er gebruik van maken. Tegelijkertijd moeten we ons afvragen hoe het zover heeft kunnen komen. Welke lessen kan de EU trekken voor de toekomst en de relatie met China?
'In plaats van China aan te vallen op haar keuze om staatsbedrijven te subsidiëren, moeten we ons afvragen of het niet tijd is om de Europese regels die staatssubsidies verbieden en landen verplichten om aan te besteden op de helling te zetten.' De Commissie lijkt te beseffen dat het heilig verklaren van de vrije markt de EU-landen geschaad heeft. Dit werd pijnlijk zichtbaar met de investeringstoets voor buitenlandse investeringen die de Commissie in het leven geroepen heeft, om vijandige overnames tegen te gaan (de SP stemde tegen, omdat landen prima in staat zijn zelf zo'n toets in te voeren). Op het hoogtepunt van de eurocrisis zei voormalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem, destijds ook voorzitter van de eurogroep, dat het mooiste wat Griekenland kon overkomen de komst van buitenlandse investeerders was die de Griekse bedrijven zouden overnemen. We hebben het geweten: de haven van Piraeus is in Chinese handen beland, en daar bleef het niet bij. Belangrijke publieke diensten zijn echter van ons allemaal en dienen beschermd te worden door de overheid. Nu krabbelt de Commissie terug van haar “lang leve de vrije markt”-beleid – waarbij overigens opgemerkt dient te worden dat de meeste buitenlandse investeringen nog altijd uit de VS komen, en crisislanden destijds geen keus hadden.
 
In die context lijkt protectionisme niet langer een vies woord. Er zijn tal van studies die aantonen dat de vrije markt voor veel sectoren niet werkt en dat de producten en diensten niet goedkoper worden, integendeel. De Eerste Kamer deed in 2012 al parlementair onderzoek naar privatisering en verzelfstandiging van overheidsdiensten, waarin onder andere geconcludeerd werd dat de splitsing van de spoorwegen een vergissing was. In plaats van China aan te vallen op haar keuze om staatsbedrijven te subsidiëren, moeten we ons afvragen of het niet tijd is om de Europese regels die staatssubsidies verbieden en landen verplichten om aan te besteden op de helling te zetten. Zowel het jarenlange bezuinigingsbeleid van de EU als de dwingende en daardoor onvrije marktwerking binnen de EU hebben ertoe geleid dat veel van de Europese publieke en private strategische bedrijven in buitenlandse handen zijn beland, en dat landen hun overheden en markten onvoldoende hebben kunnen beschermen.
'De kritische houding ten aanzien van China moet met een korrel zout worden genomen en mag niet verhullen dat de EU zichzelf jarenlang heeft uitverkocht aan buitenlandse bedrijven van overal ter wereld'. Daar waar de EU zich heeft blindgestaard op de vier “vrijheden” van de interne markt (kapitaal, diensten, personen en goederen), is een Europese strategie omtrent technologische ontwikkeling, en dan met name op het gebied van (onderzoek naar) kunstmatige intelligentie, lang uitgebleven. Het feit dat het baanbrekende Duitse robotbedrijf Kuka voor 4,5 miljard euro door een Chinese investeerder werd overgenomen is wat dat betreft ironisch.  De impact van KI op onze levens, de maatschappij en arbeidsmarkt is ongewis. Desondanks maakt China duidelijk dat er belangrijke politieke keuzes ten grondslag liggen aan fundamentele vragen over onze data en de rol van de overheid, publieke diensten en bedrijven in het toepassen van AI op ons dagelijks leven. Ook in dit geval hebben de dictaten van de vrije markt ertoe bijgedragen dat nu al een belangrijk deel van ons leven beïnvloed wordt door ongereguleerde KI-giganten als Google en Facebook – overigens geen Chinese maar Amerikaanse bedrijven.
 
De kritische houding ten aanzien van China moet daarom met een korrel zout worden genomen en mag niet verhullen dat de EU zichzelf jarenlang heeft uitverkocht aan buitenlandse bedrijven van overal ter wereld, en onvoldoende heeft ingezet op één van de belangrijkste vraagstukken van deze tijd: hoe wij technologie en kunstmatige intelligentie willen inzetten om het leven van mensen beter en aangenamer te maken, in plaats van rücksichtslos de concurrentiestrijd met China aan gaan. Beter laat dan nooit.

 

 

Afhankelijk van buitenlandse techgiganten of Chinese staatsbedrijven?

 

Bekijk meer EU-video's op ons Vimeokanaal of ga naar ons standpuntpagina over de Europese verkiezingen.

 

Nieuwsbrief Blik op Europa

Meld u aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief 'Blik op Europa' met de standpunten van VNO-NCW en MKB-Nederland op actuele EU-dossiers.