Europa werkt aan invulling rol bij aanpak COVID-19

16-03-2020

Net als alle lidstaten zijn de Europese Commissie en de Europese Raad koortsachtig bezig om beleidsmaatregelen te nemen om de gevolgen van Covid-19 in te dammen op twee terreinen: de gezondheidssituatie en de economische effecten. Dat resulteerde reeds in een aantal acties.

 

Gezondheid

Het Verdrag geeft aan de EU geen stevig mandaat om de regie te nemen bij gezondheidscrises zoals deze. Het gezondheidsbeleid is vooral in handen van de lidstaten. De EU kan dus slechts een kader voor overleg tussen nationale vertegenwoordigers aanbieden. De ministers van volksgezondheid zijn inmiddels twee keer bijeen gekomen in Brussel. De concrete afspraken zijn nog beperkt. Lidstaten kondigen maatregelen aan die sterk van elkaar verschillen. Bovendien sluiten sommige lidstaten hun grenzen of bokkeren de export van medische producten. Italië kreeg op het verzoek om mondkapjes van slechts één lidstaat gehoor. Een dergelijke Europa-brede crisis vergt eenheid en solidariteit, afstemming en coördinatie, maar de reflexen van landen gaan vaak de andere kant uit. Naarmate de crisis vordert zie je wel meer aanzetten tot afstemming. Het lukte de Commissie om Duitsland en Frankrijk te overtuigen de export van medische goederen aan landen zoals Italië niet volledig stop te zetten.

 

Commissievoorzitter Von der Leyen riep een 'Coronavirus response team' in het leven, bestaande uit vijf Eurocommissarissen. Op het terrein van gezondheid is een aantal maatregelen genomen om onderzoek en innovatie voor mogelijke medicijnen te versnellen. Daarvoor is onmiddellijk 400 mln euro beschikbaar. Sommige deadlines lopen reeds morgen af. Het gaat om de volgende initiatieven:

 

  • EIC Accelerator: startups and SMEs with technologies and innovations tackling COVID-19 outbreak can apply for fast-track EU funding by 5pm on 18 March. This is a bottom-up call (i.e. there are no predefined thematic priorities and applicants with Coronavirus relevant innovations) which has a budget of € 164 m. 
  • IMI (Innovative Medicines Initiatives) partnership: this is a fast-track call of € 45 m (i.e. total investment of up to € 90 m with commitment from pharmaceutical industry) inviting project proposals for treatments and diagnostics combatting coronavirus infections. The deadline for submitting proposals is 31 March. Through the current IMI portfolio, the following projects are actively involved in the COVID-19 outbreak:
    • Zoonotic anticipation and preparedness initiative (ZAPI): this project aims to create new platforms and technologies that will facilitate a fast, coordinated, and practical response to new infectious diseases as soon as they emerge. Their focus includes other coronaviruses, potentially allowing for technology and expertise transfer for the current outbreak.
    • Value of diagnostics to combat antimicrobial resistance by optimising antibiotic use (VALUE-Dx): this project aims to transform medical practice by making it easier for doctors to deliver personalised, evidence-based antibiotic prescriptions thanks to the use of innovative diagnostic strategies. The project focuses on tract infections in community care settings, but the project's findings are also likely to be relevant for other infections, e.g. COVID-19.
    • Combatting bacterial resistance in Europe (COMBACTE-NET): this is dedicated to building strong clinical laboratory and research networks across Europe. It has established a pan-European network of clinics and hospitals for more efficient and speedy testing of novel treatment strategies, a network of microbiology laboratories to support the diagnosis of patients and identify the most appropriate treatments as well as to validate diagnostics tests. An epidemiological network has also been established in the COMBACTE-MAGNET project that harmonises and connects various European systems of disease surveillance.
  • Emergency call: this H2020 call of € 47.5 m was launched to fund research on COVID-19 vaccine development, treatment and diagnostics. The Commission has just extended the deadline for H2020 calls from today to 15 April
  • PREPARE project: this project has initiated and implemented clinical research studies on coronavirus across Europe. The EU is granting € 24 m.
  • European Virus Archive (EVA-GLOBAL or EVAg): this is a virtual collection for human, animal and plant viruses, which has already responded to more than 1200 requests to provide access to the necessary material for diagnosing coronavirus infection. The EU is granted € 12.2 m.
  • Global research collaboration for infectious disease preparedness (GloPID-R): this network is mobilised to facilitate a rapid and effective response to this outbreak, through the coordination of research agenda and addressing priority research needs. EU grant to support GloPID-R 2 is €1.3 m.
  • VEO project: this started in January 2020, working on diagnostics and data mining, including the use of social media. The EU is granting 15 m. 
  • MOOD project: this project on data mining and eliding modelling started in January 2020. The EU is granting 14 m.
  • CureVac: this German vaccine developer company has received € 80 m to scale u development and production of a vaccine against the COVID-19. The support comes in form of an EU guaranteed of a currently assessed EIB loan of an identical amount, in the framework of the InnovFin infectious disease finance facility under H2020.
  • HPC Centre of Excellence for Computational Biomolecular Research 'BioExcel': the applications can be used for on-demand, large-scale virtual screening of potential medical compounds. The applicability depends on the specific case of pandemic cause.
  • EuroHPC Joint Undertaking: its access policy foresees prioritised and imm
  • ediate access to its supercomputers for emergency as is the case in pandemic crises.
  • African coaLition for Epidemic Research, Response and Training (ALERRT) and the Pan-African Network for Rapid Research, Response, Relief and Preparedness for Infectious Diseases Epidemics (PANDORA-ID-NET): these projects are developed under the European and Developing Countries Clinical Trials Partnership (EDCTP 2).

 

De Commissie is daarnaast bezig in overleg met de lidstaten regels op te stellen over gezamenlijke procurement van noodzakelijke medische apparatuur en over het open houden van de Interne Markt zodat individuele lidstaten zich niet gaan afschermen. Dat is zeker ook voor ons land van belang omdat wij weinig eigen productie hebben. De Commissie maakt een analyse van wie wat waar nodig heeft en is bezig met in kaart brengen productiecapaciteit.

 

Externe en interne grenzen

Verder heeft de Commissie voorgesteld om de buitengrenzen van de EU per 17 maart te sluiten voor niet-burgers van de EU. Het besluit daartoe moet nog door de lidstaten bekrachtigd worden. Op dinsdag 17 maart eind van de middag is er een ingelaste telefonische Europese Top om met name over de grensmaatregelen te spreken.

 

Behalve over de buitengrens zal er ook over de binnengrenzen van de EU gesproken worden. De laatste dagen was er sprake van een chaotische opeenvolging van maatregelen die individuele lidstaten zonder coördinatie met elkaar namen, en die deels in strijd waren met Europese regels en de Interne Markt. Om te voorkomen dat zowel de economische als de gezondheidsgevolgen van de Covid-19 pandemie onnodig verergerd worden heeft de EU Commissie nu richtlijnen opgesteld voor grensmaatregelen. Voorop staat dat de Interne Markt zo veel mogelijk intact moet blijven. Maatregelen moeten daarom transparant, proportioneel en voldoende gemotiveerd zijn en op een specifieke transportmodaliteit gericht zijn. Ze moeten ook aan de Commissie gemeld worden.

 

Steun aan bedrijven

Een vlak waar de Commissie wel daadwerkelijk de middelen heeft om invloed uit te oefenen, is de bestrijding van de economische gevolgen van de virusuitbraak. Thierry Breton, Eurocommissaris voor de Interne Markt, heeft aangegeven dat de Commissie zich zal inzetten opdat er geen bedrijven ten onder zullen gaan. Zij stelde via bestaande fondsen extra Europees geld beschikbaar voor de lidstaten om de nationale economie te ondersteunen.

 

Wat betreft steun aan bedrijven werkt de Commissie nu o.a. aan twee initiatieven. Het eerste is een aanpassing van het staatssteunkader. Het moet de breedste vorm van steun mogelijk maken, vergelijkbaar met de bankensteun in 2008, en zonder dat generieke maatregelen van te voren moeten worden aangemeld. Het stuk zou midden deze week kunnen worden aangenomen.

 

Het nieuwe tijdelijke raamwerk stelt Lidstaten in staat om:

1) per bedrijf steun van 500.000 euro te geven in de vorm van schenkingen of belastingvoordelen,

2) gesubsidieerde staatsgaranties op bankleningen te geven,

3) publieke en private leningen met gesubsidieerde rente mogelijk te maken.

 
Het raamwerk erkent ook de belangrijke rol van de banksector om de economische effecten van Covid-19 te bestrijden door hulp door te geleiden naar de uiteindelijke bestemming, vooral ook MKB.

 

Voor het Corona Response Investment Initiative CRII wil de Commissie tussen 14 en 25 mln beschikbaar komen. Ook worden uitstaande calls voor andere projecten mogelijk ingetrokken zodat dat geld ook besteed kan worden aan de Covid-19 aanpak.

 

Macro-economische steun aan lidstaten

Naast steun aan bedrijven is ook de macro-economische steun aan lidstaten aan de orde. Daarover vergaderde gisteren en vandaag de Eurogroup van ministers van Financiën.

 

De voorzitter van de Eurogroep gaf aan de dat de Eurogroep bereid is om alles te doen wat nodig is en meer (‘do whatever it takes and more’). Covid-19 heeft zware gevolgen voor de Europese economieën. Eurocommissaris Gentiloni gaf aan dat niet eerder gehanteerde vormen van coördinatie zijn op bv fiscaal terrein. Doel is om ervoor te zorgen dat zorgstelsels het aankunnen, liquiditeit gegeven kan worden en banen en inkomen overeind blijven. De Commissie en Eurogroep hebben aangegeven alle mogelijke flexibiliteit mogelijk in het Stabiliteits- en Groei Pact te willen gebruiken om de economie weer op gang te brengen.

 

De huidige crisis is aanzienlijk anders dan die van 10 jaar geleden. Covid-19 geeft een symmetrische schok aan de economie en is dus anders dan de financiële crisis. De Eurogroep ministers kijken ook of ze het Europees Stabilisatie Mechanisme ESM kunnen inzetten voor steun. ESM president Klaus Regling gaf aan dat de ESM 410 miljard kapitaal klaar heeft staan om waar nodig te gebruiken. Omdat de banken een vitale rol spelen bij de aanpak van de crisis maakt de European Banking Authority (EBA) volledig gebruik van de beschikbare flexibiliteit om banken te steunen.

 

De eerste analyse van de Commissie laat zien dat alle genomen maatregelen tot nu toe om economische schade door Covid-19 tegen te gaan ongeveer 1% van het EU BBP 2020 bedraagt. Dat wordt waarschijnlijk snel een stuk meer en zal mogelijk richting 10% van het EU BBPgaan.

Nieuwsbrief Blik op Europa

Meld u aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief 'Blik op Europa' met de standpunten van VNO-NCW en MKB-Nederland op actuele EU-dossiers.