Coronacrisis: kans voor de EU om haar waarde te bewijzen

14-04-2020

We zitten al weer in de vijfde week dat de Coronacrisis ons maatschappelijke leven domineert. In Nederland zijn ingrijpende maatregelen genomen om de crisis het hoofd te bieden: in de gezondheidszorg, bij de beperking van het maatschappelijk verkeer, bij de brede ondersteuning van het bedrijfsleven.

 

Ook de EU heeft volop actie ondernomen om de gevolgen van de crisis te ondervangen, op heel diverse terreinen. Zo is de Commissie snel begonnen met het in kaart brengen van de productiecapaciteit in de EU voor noodzakelijke medische goederen en publiceerde zij richtlijnen voor de lidstaten om de grensdoorgangen open te houden voor goederen en seizoenswerkers; lidstaten werden ondersteund door het tijdelijk loslaten van de strenge begrotingscriteria van het Stabiliteits- en Groeipact en door een gigantisch opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank; om bedrijven te steunen versoepelde de Commissie het staatssteunkader en stelde de Europese Investeringsbank voor honderden miljarden aan extra garanties beschikbaar. Ook werd heel veel informatie-uitwisseling georganiseerd.

 

Smeuïger

In de media sneeuwde de berichtgeving over de Europese programma’s een beetje onder vanwege het natuurlijk veel smeuïger relletje tussen regeringsleiders over het al of niet in het leven roepen van Coronabonds. Hoewel Nederland inhoudelijk zeker gerechtvaardigde argumenten had in het debat, schoot de presentatie daarvan kennelijk bij andere lidstaten helemaal in het verkeerde keelgat. C’est le ton qui fait la musique, is nog altijd een behartenswaardige Franse tegeltjeswijsheid.

 

Verschillende beleidsterreinen

Het beeld van de Europese acties bleef mogelijk ook onderbelicht omdat die acties op heel verschillende beleidsterreinen lagen: gezondheid, Interne Markt, steun aan lidstaten, steun aan bedrijven. De EU competenties op die terreinen zijn heel verschillend. Zo heeft de EU maar weinig bevoegdheden op gezondheidsbeleid. En dan was er ook nog eens een veelheid aan Europese instellingen bij betrokken: Commissie, EIB, Eurogroep, Europese Raad. Leg dat als pers maar eens begrijpelijk uit aan een groter lezerspubliek.

 

Competenties

Ook nu weer, net als bij andere crises, bleek dat de EU effectief kan optreden als zij duidelijke competenties heeft, maar ook dat het een stuk lastiger is als lidstaten weliswaar in EU verband samenkomen, maar besluiten moeten nemen zonder dat er een duidelijk kader van bevoegdheden is. ‘De EU’ wordt dan gebrek aan doortastendheid verweten, terwijl de aap toch echt meer op de intergouvernementele schouder zit.

 

Meerwaarde van samenwerking

Een belangrijke les van de afgelopen weken is ook dat lidstaten aan het begin van de crisis overhaast vooral voor een ieder-voor-zich aanpak gingen, maar daarbij al snel het hoofd stootten: het sluiten van grenzen bleek ook zeer schadelijk voor hun eigen waardeketens. Opnieuw werd duidelijk hoe belangrijk de Interne Markt bijvoorbeeld is voor ons economisch systeem. Zo gaf de crisis de EU een kans de meerwaarde van samenwerking en afstemming aan te tonen.

 

Kansen

Ook in de komende tijd zal van de EU heel wat gevraagd worden. De exit strategie vergt afstemming, een herstelplan en de financiering ervan moeten op EU niveau vorm krijgen, solidariteit moet op een verantwoordelijke wijze worden ingevuld, het heropstarten van de economie moet in synergie met de Green Deal plaatsvinden, toegekende steunfondsen moeten operationeel worden, pregnante vragen over meer autonomie van de EU bij productie van medische essentialia vragen om een antwoord. Volop kansen dus nog voor zowel relletjes als wijze lessen.

Nieuwsbrief Blik op Europa

Meld u aan voor de maandelijkse nieuwsbrief 'Blik op Europa' met de standpunten van VNO-NCW en MKB-Nederland op actuele EU-dossiers.