17 maart: de dag waarop Europa en Turkije een akkoord sluiten!?

15-03-2016

Tijdens de Europese Top van 7 maart is een conceptakkoord bereikt tussen de Europese Unie en Turkije om de toestroom van vluchtelingen naar Europa te stoppen. In het conceptakkoord wordt een aantal zaken overeengekomen. Turkije zou bereid zijn om alle vluchtelingen die illegaal naar Europa zijn gekomen weer op te nemen. Daar zou tegenover staan dat de EU evenveel vluchtelingen opneemt uit kampen in Turkije als er naar Turkije worden teruggestuurd. De teruggestuurde vluchtelingen komen onder aan de lijst te staan voor selectie om in de Europese Unie opgenomen te worden. Teruggestuurde economische vluchtelingen zullen naar hun land van oorsprong worden teruggestuurd. Omdat er waarschijnlijk minder vluchtelingen vanuit Turkije naar Griekenland proberen te komen, zal de opnamestroom vanuit Turkije ook geleidelijk afnemen. In ruil voor de medewerking van Turkije aan dit plan krijgt Turkije vanaf juni 2016 de afschaffing van de visumplicht voor de Europese Unie. Daarnaast krijgt Turkije steun van 6 miljard euro in plaats van de eerder toegezegde 3 miljard euro en een versnelling van de toetredingsonderhandelingen met de EU.

Het is de bedoeling dat het conceptakkoord op de Europese Top van 17 maart tot een definitief akkoord leidt, maar dat is nog geen gegeven. Er is veel ongenoegen over de manier waarop is onderhandeld, omdat een eerder akkoord dat door Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad, bereikt was, door de Turken naar de prullenmand werd verwezen. Daarmee werd Tusk’s autoriteit ondermijnd; direct na het vertrek van Tusk uit Turkije trad Turkije repressief op tegen de krant Zaman, waarbij zij de EU toonde dat Turkije geen boodschap heeft aan het hameren van de Europese Unie op grondrechten. In latere onderhandelingen tussen de Turken en Merkel en Rutte deed Merkel grote concessies die niet met anderen waren afgestemd. Naast het ongenoegen over de manier van onderhandelen, is er ook veel ongenoegen over de inhoud van het conceptakkoord.

Turkije heeft zijn sterke onderhandelingspositie gebruikt om zeer hoge eisen te stellen. Sommige daarvan, zoals de visumvrijheid, zijn politiek zeer controversieel. De verdubbeling van de steun is waarschijnlijk wel reëel, gezien de enorme last die Turkije nu draagt. De versnelling van de toetredingsonderhandelingen kan door Erdogan goed gebruikt worden voor binnenlandse politiek en voor het opvijzelen van zijn internationale imago, maar dat betekent geenszins dat daardoor ook de toetreding naderbij komt. Daarvoor moet eerst aan tal van eisen voldaan zijn en bovendien zijn referenda over dit onderwerp zeer waarschijnlijk. De afgesproken gedwongen terugkeer van alle vluchtelingen zonder selectie wordt sterk bekritiseerd door de VN en mensenrechtengroepen wegens schendingen van bindende internationale verdragen en de grondrechten in de EU.
Verder kan de opname van vluchtelingen uit Turkije pas gerealiseerd worden als een nieuw akkoord over de verdeling van vluchtelingen over de Europese lidstaten is bereikt.

De verwachting is dat aan een aantal kritiekpunten van het akkoord deels tegemoet gekomen kan worden en dat het akkoord op 17 maart met weinig enthousiasme wordt gesloten als zijnde ‘the least bad option’. De verwachting is ook dat het akkoord deels niet nageleefd zal worden. Maar het zal zeer waarschijnlijk wel tot een afname van de vluchtelingenstroom leiden, omdat het perspectief van de vluchtelingen wordt weggenomen, mede doordat de patrouillering door de NAVO-marines in de kustwateren toeneemt.

De bereidheid tot herverdeling van vluchtelingen onder Europese lidstaten zal vervolgens toenemen en daardoor zal de druk om de interne Schengen grenzen te sluiten afnemen. De Europese Unie zal dan even een adempauze hebben in het vluchtelingen vraagstuk.

Nieuwsbrief Blik op Europa

Meld u aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief 'Blik op Europa' met de standpunten van VNO-NCW en MKB-Nederland op actuele EU-dossiers.