Else Bos (ceo PGGM): 'Ik ben zoals ik ben'

Else Bos is een van de machtigste vrouwen van Nederland. De nieuwe voorzitter van pensioenuitvoerder PGGM beheert een pensioenpot van 134 miljard euro. Geen dromer, maar een vrouw met lef. 'Ik volg mijn hart.'

Een vlotte spreker is ze niet. Zeker niet als het over haar privéleven of gevoelens gaat. Tijdens het interview denkt ze vaak na voordat ze een antwoord formuleert. Met brede armgebaren worden de zinnen ondersteund, waarbij de armkettingen rinkelen. Else Bos (53) leidt sinds 6 maart PGGM, de op een na grootste pensioenbeheerder van Nederland. Namens vijf pensioenfondsen belegt zij de ingelegde premiebedragen van zo'n 2,5 miljoen deelnemers. En daarmee controleert de slanke en lange vrouw een pensioenpot van 134 miljard euro. 

Pensioenpremies worden onder meer geïnvesteerd in aandelen, obligaties maar ook in windparken en wegen. Wie over de A59 rijdt, rijdt over een weg die deels met pensioengeld is aangelegd. De pensioenuitvoerder maakt ook de verbreding van de N33 (Assen) mogelijk. 

Bos heeft lef. Ze is officieel nog maar enkele maanden de grote baas, en geeft al een groot interview. Er zijn veel topbestuurders in Nederland die zo'n stap niet zo snel zouden zetten. Daarnaast zit ze nog midden in haar 'oriëntatiefase', waarbij ze de tijd neemt om te kijken wat de twaalfhonderd medewerkers van PGGM en externe relaties van de Zeister pensioenbeheerder vinden. Wat moet er veranderen? Is elke verandering wel goed, vraagt ze zich af. De geboren Rotterdamse - 'Ik krijg die rollende Rotterdamse r er niet uit' - was lange tijd plaatsvervangend ceo. Als haar baas Martin van Rijn eind vorig jaar vertrekt naar het kabinet-Rutte II als staatssecretaris, wordt Bos uiteindelijk zijn opvolger. En dat gaf een ander gevoel. 'Ik dacht dat je in de maanden voor de benoeming kon wennen aan de nieuwe positie. Nu ik eindverantwoordelijk ben, voelt het toch anders. Het is moeilijk te omschrijven. Je weet, nu kijkt iedereen naar jou. Jij bent diegene die uiteindelijk de knoop moet doorhakken. Zolang je onder de top zit kon je sparren met je ceo. Nu niet meer. Dat is wennen. Aan de andere kant voel ik ook wel heel duidelijk dat ik onder andere diegene ben die een keus moet maken. Een bepaalde richting inslaan. Stoer.'

Ze steekt haar ambities niet onder stoelen en banken. Toen binnen PGGM de functie van ceo vrijkwam heeft ze thuis overleg gevoerd met haar man. Die heeft een deeltijdbaan, mede om de drie kinderen op te voeden. Bos daarentegen werkt fulltime. Ceo worden zou de werkdruk beslist niet verminderen: 'Mijn man en ik hebben goed overleg gehad over de nieuwe baan en wat er dan gaat gebeuren. We zijn beiden tot de conclusie gekomen dat de ceo-baan goed zou passen bij wie ik ben.' Dat haar man in deeltijd werkt en zij niet, was een bewuste keuze, vertelt ze. 'Op het moment dat we kozen voor een gezin, hebben we er ook voor gekozen dat hij thuis meer tijd zou doorbrengen. Dat past bij ons allebei.'

U bent ambitieuzer dan hij?
'Ik ben ambitieuzer. Ik haal heel veel plezier uit een werkomgeving. Hij ontleent heel veel energie aan dingen die meer met thuis te maken hebben. We zijn beiden exacte types, maar toch zijn we op bepaalde gebieden heel verschillend.'

Wat maakt u ambitieuzer?
'Daar kan ik geen antwoord op geven. Ik ben zoals ik ben. Het past misschien ook bij mijn nuchterheid dat ik daarover niet eindeloos over filosofeer. Ik volg mijn hart. Ik ben nooit bezig geweest met de volgende stap. Als je mijn cv bekijkt loopt er wel een rode draad doorheen. Dat lijkt gepland, maar dat was het niet.'

U zou 70 uur per week werken. Slaapt u nooit?
'Een dag heeft 24 uur. Ik werk doordeweeks veel, tot heel veel. En in het weekeinde behoorlijk. Maar daar zit dan voldoende ruimte en tijd omheen om nog een heleboel andere dingen te doen. Ik gun mezelf ook regelmatig een weekeinde of een lang weekeinde. Ik ben niet iemand die zegt: 'Ik werk 365 dagen per jaar.' Als je aan mensen vraagt wie ik ben, dan zeggen ze dat ik een dossiervreter ben, een control freak.'

En, bent u een control freak?
'Ik denk dat het wel meevalt. Bij een control freak denk ik aan iemand die eindeloos lijstjes bijhoudt en keer op keer navraagt. Als ik op een gegeven moment heb gezegd: het is jouw verantwoordelijkheid, dan is het ook jouw verantwoordelijkheid. Dan vraag ik het echt niet drie keer na of je je werk hebt gedaan. Maar ik vergeet het ook niet.'

Maar de laptop gaat wel mee in het vrije weekeinde?
'Ik loop regelmatig door mijn mailbox heen, waardoor mensen verder kunnen. Dan heb ik nog heel veel uren over om wat anders te doen. Ik gun mezelf ook wel om dingen te doen waarvan ik veel energie krijg. Je hebt werk en werk. Ik zit bijvoorbeeld in de raad van toezicht van De Nederlandse Opera en het Nationale Ballet. Dan bezoek ik wel eens die voorstellingen. Dat is ontspanning, maar ook werk.'

Hoe ontspant u dan?
'Opera en ballet zijn heel ontspannend. Je kunt er lekker voor gaan zitten. Als het me boeit, wordt mijn hoofd helemaal leeg.'

Else Bos verklaart haar nuchterheid met het feit dat haar ouders en grootouders uit Groningen komen. 'Mijn grootouders van beide kanten waren Groninger boeren. Ik heb veel meegekregen van die Groningse nuchterheid, van het aanpakken en ondernemerschap.' Haar vader trok uiteindelijk naar Rotterdam om er als ondernemer aan de slag te gaan. Hij had er een technisch adviesbureau. Haar moeder was docent en is, net als dochterlief, nog steeds heel actief. 'Ze is inmiddels 80, maar haar agenda zit bomvol.' De gezinsverhoudingen beschrijft ze als warm, zonder dat er veel details worden losgelaten. 'Het was en is een lekkere familie. Je bent er voor elkaar als dat nodig is. Ik vind het hebben van een familie belangrijk. Ik vind het belangrijk dat ik mensen om me heen heb.'

Waarom? 
'Ik ben een technisch-logische denker. Ik houd van doorpakken, resultaat neerzetten. Maar ik heb uiteindelijk mensen om mij heen nodig om lekker in mijn vel te zitten. Om sparringpartners te hebben, om ervoor te zorgen dat ideeën rijpen, of om iets goeds te doen. Dat gaat veel beter als je dat met elkaar doet dan in je eentje. Ik heb dat nodig om gelukkig te zijn, en om te kunnen presteren.'

Bos was begin jaren tachtig een van de weinige vrouwelijke studenten die op de Rotterdamse Erasmus Universiteit econometrie studeerden. Een studie waarbij economie met veel wiskunde, statistiek en ict in modellen wordt gegoten en geanalyseerd. De keuze om econometrie te gaan volgen, was min of meer toeval. Of beter gezegd; het was de enige studierichting die haar aansprak. 'Uit de vele beroepstesten die ik deed, kwam eigenlijk nooit een duidelijke richting. Ik vond alles leuk. Toentertijd was er een redelijk overzichtelijke studierichtinglijst. Na alles weggestreept te hebben, bleef econometrie over. Waarom? Ik ben een exact mens. De bètavakken gingen me makkelijk af. Andere vakken minder. Ik kan geen bloed zien, dus de medicijnenstudie viel af. Sociale wetenschappen? Dat was niet mijn ding. Mijn oma zei altijd: 'Als je maar geen goog wordt.' Dat is typisch Gronings. Je had niks met sociologen of psychologen.'

Te zweverig?
'Nu ik ouder word, ben ik wel wat meer opgeschoven. Zeker nu ik bij PGGM werk. Daar komen de harde financiële wereld en maatschappelijke betrokkenheid bij elkaar. Omgaan met cijfers en geld gaat me gemakkelijk af. Maar ik heb veel meer tijd nodig om te ontdekken hoe mensen in elkaar zitten.'

Ze heeft wat dat laatste betreft levenservaring opgedaan, zo blijkt. Op de vraag wat het ergste was in haar carrière, aarzelt ze vele secondes lang. 'Pffff. Dat is een moeilijke vraag.. Ik heb op enig moment heel lang iemand vertrouwd, van wie later bleek dat die niet te vertrouwen was. Als ik terugkijk, waarschuwde mijn buikgevoel me al, maar ik luisterde niet. Dan ontdek je dat je nog zo nuchter kan zijn, maar soms moet je even luisteren naar hier', zegt ze terwijl ze naar haar buik wijst. 'Dit voelt niet goed, dus doen we het gewoon niet. Of het voelt wel goed, maar dat blijkt niet helemaal uit het model. Dan doen we het toch. Ik heb een harde les geleerd.'

Droomt u wel eens over de toekomst? 
'Nee. Ik ben géén dromer', zegt ze met enige nadruk: 'Dat is een woord dat echt niet bij me past. Ik ben wel bezig met de vraag waar deze wereld heen gaat; waar de uitdagingen zitten. Hoe kunnen we meer met elkaar samen doen? Dan hoef ik niet meer te dromen, maar kan ik gewoon denken. Dat is veel prettiger.'

Drie stellingen

Iedereen moet zijn eigen pensioen beheren
'Nee, we delen nu met zijn allen de grootste risico’s tegen lage kosten. In Nederland spelen solidariteit en collectiviteit een hele grote rol. Veel mensen hebben geen verstand van pensioenbeheer. Jongeren zijn niet tegen collectieve oplossingen. Ze zijn wel voor een soort keuzevrijheid.'

De crisis is veroorzaakt door mannen
'Ik vind dat niet relevant. Het is gebeurd zoals het is gebeurd. Laten we kijken hoe we dingen in de toekomst beter kunnen doen.'

Quota voor vrouwen breken het glazen plafond eindelijk
'Ik houd niet van quota. Het gaat langzaam die opmars van de vrouwen, maar je moet de cultuur bij werving en selectie aanpassen. Rekening houden met de verschillen tussen de geslachten. Quota zorgen niet voor een cultuuromslag. Dat is forceren en daarmee niet bestendig.'

Else Bos

1960 Geboren in Rotterdam
1978 Econometrie, Erasmus Universiteit Rotterdam
1983 Diverse banen bij ABN (later ABN AMRO)
2001 Co-cio NIB Capital Asset Management
2002 Diverse functies bij PGGM
2013 Ceo PGGM

Dit artikel komt uit de print Forum