Ondermijning, brief aan minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid)

11-03-2019

Geachte heer Grapperhaus,

 

Recent spraken wij elkaar kort over ondermijning en fraude en het belang van het tegengaan en voorkomen ervan. Met deze brief bevestigen we dat het bedrijfsleven graag een bijdrage kan en wil leveren aan het tegenhouden van ondermijning en fraude, uit gezond eigenbelang én om de maatschappelijke schade hiervan terug te dringen. Om dat te kunnen doen is naast samenwerking op nationaal niveau zoals binnen het Nationaal Platform Críminaliteitsbeheersing betere samenwerking nodig op regionaal en lokaal niveau (PVO's, RIEC's en op lokaal niveau van ondernemersverenigingen, politie en gemeente). De betrokken partijen - zowel publiek als privaat - hebben meer informatie op maat nodig om zowel repressie, barrières en preventie naar een hoger niveau te tillen.

 

Op 14 maart spreekt u met de Tweede Kamer over ondermijning. In dat verband willen we u, mede namens VNO-NCW, graag nader informeren over het belang van dit thema voor ondernemers, vooral omdat de private kant rond ondermijning in de discussie nog vaak onderbelicht blijft, zeker als het samenwerking betreft. De meest cruciale factoren om met ondernemers succesvol ondermijning tegen te gaan zijn het organiserend vermogen lokaal en regionaal en het beschikbaar komen van informatie op maat. Op deze thema's willen we graag concrete stappen zetten.

 

Kwetsbaarheid ondernemers en branches, een gevarieerd beeld
Bedrijven van klein tot groot en in diverse sectoren en regio's ondervinden schade als gevolg van ondermijning om uiteenlopende redenen:

  • Bedrijven die producten of diensten leveren lopen het risico ongewild criminele bedrijfsprocessen te faciliteren. Immers, ook de criminele bedrijfsketen maakt gebruik van deze producten en diensten. Bijvoorbeeld de makelaars, notarissen, banken, recreatieondernemers, horeca, woningbouwverenigingen, energiebedrijven, installatiebedrijven, leasemaatschappijen, vervoerders hebben hiermee te maken. Dit leidt voor deze ondernemers tot (reputatie)schade, bedreiging en afpersing.
     
  • Criminelen kunnen als werknemer infiltreren in een bedrijf en zo van binnenuit criminaliteit faciliteren. Dit gebeurt niet alleen bij (een deel} van bovengenoemde sectoren, maar ook bij beveiligingsbedrijven waardoor de kwaliteit van ingehuurde beveiliging niet zomaar gegarandeerd is. Dat risico geldt ook voor het werken met zzp'ers.
     
  • Branches kunnen als geheel worden misbruikt voor criminele activiteiten als witwassen. We herinneren ons allemaal de belwinkels. Inmiddels zijn er vele anderen gevolgd; autoverhuur, garages, ijs- of bruidsmodezaken, kleine supermarkten, (mode)winkels, horeca, kapperszaken, nagel- en zonnestudio's. Het leidt tot oneerlijke concurrentie, reputatieschade van de branche en verslechterde leefbaarheid van het vestigingsgebied.
     
  • Lokaal verslechtert de veiligheid door de productie van hennep of synthetische drugs door brandrisico's of het vrijkomen van gevaarlijke stoffen. Dat leidt tot risico's voorde bedrijven en hun medewerkers in de nabije omgeving en (reputatie)schade voor de onderneming.
     
  • Lokaal verslechtert de reputatie van het gebied en daarmee het vestigingsklimaat waardoor klanten weg kunnen blijven en een terrein of winkel- of uitgaansgebied in een negatieve spiraal terecht komt. Een ander negatief gevolg is een verslechtering van de organisatiegraad. Onder druk kan bijvoorbeeld de stemming over samenwerking (BIZ of KVO) negatief uitvallen.
     
  • Recent werd het volgende onder onze aandacht gebracht. Winkel- of horecapanden zijn veelal in handen van derden: projectontwikkelaars en (buitenlandse) investeerders. Er gaan perverse prikkels uit van langjarige contracten waardoor ondernemers 10 jaar vastzitten en niet adequaat kunnen inspelen op groei of krimp door van locatie te veranderen. Dat biedt criminelen de kans om op geraffineerde wijze invloed te verkrijgen, bijvoorbeeld via een "private investeringsconstructie" met het aanbod de administratiekosten te drukken door deze aan "de investeerder" uit te besteden.
     

Publiek-privaat samenwerken
Als private partijen zijn we ervan overtuigd dat we - samen met de publieke partijen - het verschil kunnen maken bij criminaliteitsbeheersing. Door verbetering van de samenwerking lokaal tussen gemeente en politie (met bredere dreigingsbeelden) en ondernemers (met specifieke informatie over hun omgeving) kunnen we voorkomen dat de "goeden" benadeeld worden en kunnen we effectiever optreden tegen criminaliteit. Ook daar geldt dat informatie gedeeld moet worden, iets waar - naast heldere regels - onderling begrip en vertrouwen voor nodig zijn. Om deze publiek-private samenwerking te bevorderen is het cruciaal dat er meer financiële ruimte komt voor procesbegeleiding. Begrip en kennis over wat betrokken partijen drijft, vertrouwen en hechte samenwerkingsverbanden ontstaan niet vanzelf. Organiserend vermogen komt niet uit de lucht vallen.

 

Informatie als rode draad
Dat het geen eenvoudige opgave is de wet- en regelgeving zo aan te passen dat zowel publieke als private partijen over informatie op maat kunnen en mogen beschikken behoeft geen toelichting. De behoefte aan informatie bij private partijen is groot, maar de beschikbaarheid daarvan is alleen maar afgenomen door het vervallen van stoplichtmodellen bij sommige branches. Sowieso groeit de behoefte aan informatie bij ondernemers en branches door de toegenomen criminele druk; dat hebben wij nog onvoldoende onder de aandacht gebracht. Dat de behoefte aan informatie groot is, wordt ook aan publieke kant op lokaal en regionaal niveau herkent. Dat bracht burgemeester Aboutaleb bijvoorbeeld duidelijk naar voren op 14 november jl. bij de ronde tafel over ondermijning van de vaste Kamercommissie JenV.

 

Enerzijds hebben private partijen informatie op maat nodig van elkaar en van publieke partijen als politie, OM, douane, belasting en FIOD om het faciliteren van ondermijning of fraude te voorkomen. Anderzijds is er aan private zijde zachte informatie beschikbaar, zowel bij specifieke branches als bij ondernemers lokaal over hun omgeving. Deze kan in aanvulling op de informatie van publieke partijen bijdragen aan het repressietraject.

 

Er zijn branches waarvan de leden bij zowel burgers als bedrijven over de vloer komen en daar dingen zien van een aard die zij graag zouden willen delen met andere partijen, in het geval van aanwijzingen die op ondermijnende criminaliteit duiden met de politie. Zo hebben de gerechtsdeurwaarders ons laten weten dat daar behoefte aan is. En voor notarissen geldt dat zij zowel informatie nodig hebben om het faciliteren van criminaliteit te voorkomen maar zij ook regelmatig kennisnemen van zaken die zij graag zouden willen melden, ook buiten hun wettelijke meldingsplicht. Wij gaan graag met u in gesprek over de mogelijkheid om deze informatie te ontsluiten voor de publieke partijen.

 

Uitnodiging voor gesprek
Het mag duidelijk zijn dat ondermijning voor het bedrijfsleven een zeer belangrijk onderwerp is dat zowel in meerdere sectoren als lokaal speelt en we graag met u samenwerken om de problematiek op alle fronten aan te pakken. Graag nodigen we u uit om op korte termijn met ons en een selectie van verschillende branches en ondernemersverenigingen die door ondermijning geraakt worden te bespreken hoe we de samenwerking kunnen intensiveren en optimaliseren. We bereiden dat uiteraard graag met uw medewerkers voor.

 

Hoogachtend,

 

J. Vonhof
voorzitter MKB-Nederland