Liefdesverklaring aan Europa

19-06-2018

Of het nu een bekering was of een liefdesverklaring, daarover liepen de persmeningen uiteen. Maar feit is dat Premier Rutte half juni in het Europese Parlement een stevig Europees verhaal neerzette. De Minister-President sloot enige jaren geleden een Europa-inleiding nog af met ‘Europe, back to business’. Nu stelde hij overtuigd dat de EU veel meer is dan ‘bread and butter’. De EU is nodig voor veiligheid, stabiliteit en de rechtsstaat. En voor ónze manier van leven, zakendoen en internationale relaties, en die is niet langer een gegeven, zo zei hij. Hij erkende ook dat het in een crisis zoals de MH-17 voor een regeringsleider veel betekent wanneer er 27 landen als een blok achter hem staan. Het simpele feit dat we samenwerken maakt ons sterker, was zijn overtuiging geworden. Het Nederlandse lidmaatschap van de EU is daarom een vanzelfsprekendheid. En dan nog: nationale parlementen en het Europees Parlement geven sámen de legitimiteit aan Europa. De aanwezige parlementariërs antwoordden met een staande ovatie. Daarna volgde een uitgebreid debat dat het hele spectrum aan Europese issues dekte. De liberale leider Verhofstadt bracht daarbij nog even op dat de Republiek der Verenigde Nederlanden toch eigenlijk ook een Europa avant la lettre was. Zelfstandige gewesten sloten zich aaneen omdat eendracht macht maakt. De Gouden Eeuw volgde.

 

Een gouden draad en rollende ogen 

De internationale dimensie van Europa was dezer dagen niet alleen de gouden draad in het verhaal van onze premier. Maar ook bij een bezoek van VNO-NCW en andere zusterorganisaties aan de Duitse werkgevers in Berlijn. Daar werd gebrainstormd over de toekomst van Europa. De ogen van onze gastheer rolden nog na van de uitspraken waarop hij de dagen ervoor in Washington getrakteerd was. Of het nu om de WTO, de G20, de G7 of de OESO gaat, het America first beleid van President Trump botst frontaal met het op regels gebaseerde multilaterale systeem. En daarop heeft de EU nu juist zijn hele positie in de wereld gebaseerd. De EU staat geïsoleerd in een steeds vijandiger wereld. En onze rivalen hebben het gemunt op dat wat Europa tot Europa maakt: de democratie, de sociale markteconomie en de liberale maatschappij. Het toekomstig Europabeleid kunnen we dus niet los zien van de positie die Europa in de wereld ambieert.

Berlijn is een bijzondere stad om daarover na te denken. Een oer-Duitse stad, maar de Europese dimensie springt je van alle kanten tegemoet. Niet alleen de Oost-West deling en het zwarte hoofdstuk van de Tweede Wereldoorlog. Maar ook dat Frederik de Grote in de Nederlanden van de Gouden Eeuw beslissende inspiratie voor zijn koningschap opdeed. En dat de stad zijn rijkdom en aanzicht mede dankt aan de komst van de Franse Hugenoten na het Edict van Potsdam. Het Europese weefgetouw heeft zich nooit door grenzen laten beperken.

 

Een lans en de Ridderzaal 

Meer eenheid. Gezamenlijk internationaal optreden omdat de situatie het vereist. Dan kom je bijna onvermijdelijk bij een discussie over nationale soevereiniteit en de EU. En die willen de meeste politici angstvallig vermijden, zeker sinds Brexit. Alleen President Macron was recent bereid in vol ornaat daarvoor het toernooiveld op te komen. En brak een lans voor het poolen van soevereiniteit. Maar, zo bracht de jonge historicus Felix Klos onlangs in een briljante voordracht in herinnering: Macron treedt in de voetsporen van eerbiedwaardige voorgangers. Klos deed dat bij het Sharing Europe congres in de Ridderzaal, waarmee de Europese Beweging de zeventigste verjaardag van het Congres van Den Haag vierde. En stond stil bij wat de beroemdste deelnemer aan dat Congres in 1948, Winston Churchill, in ongeëvenaard proza zei: dat Europese integratie weliswaar enige opoffering of fusie van nationale soevereiniteit betekent, maar dat het ook het geleidelijk en gezamenlijk oppakken is van een grotere soevereiniteit; en alleen die kan hun verschillende belangen en tradities echt beschermen. Er zit nauwelijks licht tussen deze formulering en wat Macron onlangs aan de Sorbonne uitsprak. Met de nieuwe relevantie en de nieuwe urgentie van Europa komen ook oude waarheden weer in een nieuw licht te staan. De tijd dat men zich de luxe van de euroscepsis kon permitteren is wellicht voorbij.

 

Winand Quaedvlieg is permanent gedelegeerde in Brussel en hoofd van kantoor Brussel van VNO-NCW