Lawine uit Amerika
07-02-2017

Naar verluidt heeft het Nederlandse EU voorzitterschap van 2016 niet alleen in Brussel positief effect gesorteerd. Het zou ook de stemming in het kabinet zelf ten faveure van de EU hebben bijgebogen. Met het migratie-akkoord dat de EU met Turkije sloot, wendde het kabinet mogelijk in Nederland een kabinetscrisis af. En bij volksgezondheid zijn op Nederlands initiatief stappen gezet voor de internationale bestrijding van antibiotica-resistentie, een onderwerp waar Nederland een voortrekkersrol vervult. Je kunt dus met Europa dingen bereiken met effect op nationaal niveau. Dat was een nieuw besef. Ook op het CDA-congres scheen een Europese zonnestraal. Een zeer zuinige zin in het verkiezingsprogramma over de taken van Europa werd aanzienlijk verruimd na amendering. Tachtig procent stemde vóór dat amendement. Opiniepeilingen geven verder aan dat de Brexit-discussie tot een herwaardering van de EU leidt. En de vorige week voor drie jaar herbenoemde VNO-NCW-voorzitter Hans de Boer zag zich recentelijk, na een serie gesprekken in Brussel bij de EU en bij de OESO over de turbulente wereldsituatie, gesterkt in zijn overtuiging dat Europese samenwerking nodiger is dan ooit.

 

May in March

In het Verenigd Koninkrijk komen dat soort Europese sneeuwklokjes vooralsnog niet uit de bevroren bodem. Premier May hield in Lancaster Hall voor een gehoor van veel buitenlanders haar langverwachte verhaal over haar Brexitplannen. Geen enkel element in die speech was echt nieuw, maar de gedecideerdheid waarmee zij het VK uit de Interne Markt wil halen was opmerkelijk. Te meer omdat zij aangaf dat het VK zo’n beetje alle elementen van de Interne Markt wil behouden, behalve de rechtsmacht van het Europese Hof van Justitie en het vrije personenverkeer. Alleen Britse rechters zullen mogen oordelen over Britse wetten, zo stelde May. En de Brusselse instellingen verhouden zich slecht met de eeuwenoude souvereiniteit van het Britse parlement. Hetzelfde parlement dat premier May wilde omzeilen bij het notificeren van het Brexitbesluit aan de EU. En dezelfde Britse rechters die, toen een tabloid ze recent uitmaakte voor ‘enemies of the people’, anderhalve dag moesten wachten voor er een lauwe verdediging van de zijde van de regering kwam. De voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk, liet weten dat hij vooral bedroefd was na May’s speech. Dat klonk wat pathetisch, maar was waarschijnlijk oprecht. En wellicht raakte het May-verhaal heel wat Brusselse snaren op dezelfde wijze. Het is nu wachten op May’s maartbrief, waarbij zij de EU formeel verwittigt van de Britse exitplannen.

 

Neus knijpen

Maar ach, wat is een speech van premier May als drie dagen later de inaugurele rede van President Donald Trump als een lawine de wereld in rolt. En de week daarna het ene initiatief na het andere de vaste ankers van geopolitiek en gevestigd beleid lijkt op te halen. Met een jarenlange achtergrond in Europese integratie, handelsliberalisering en open internationale verhoudingen bekruipt je de hele dag de vraag hoe hard je eigenlijk in je neus moet knijpen voordat je wakker wordt. Om nog maar te zwijgen van andere beleidsterreinen. Er zal in de EU de komende jaren in ieder geval geen gelegenheid meer zijn voor slaapwandelen. Europa zal zich snel aan een nieuwe wereld moeten aanpassen.

Gelukkig is geen ernst zo groot of er zit niet ook een mooie opstap in voor satire. Het inmiddels tientallen miljoenen keren bekeken filmpje van Lubach met zijn geslaagde spot op de nieuwe Amerikaanse president, en en marge daarvan op de traditionele Hollandse pragmatiek en handelsgeest, was een welkome oase in de week.

 

Dansende sterren

In de hal van Berlaymont, het hoofdkwartier van de Europese Commissie tegenover ons Kantoor Brussel, staat een vergeten kunstwerk geparkeerd. Het heeft qua sfeer iets weg van het Atomium vóór de restauratie: het is erg lang geleden dat het nieuw en technisch spannend was. Een plexiglas vitrine met de Europese vlag erin. Elk sterretje is op een asje geprikt en zo verbonden met een motortje die de ster dynamisch moet laten oscilleren. Maar het plexiglas is wat vergeeld en bekrast, het blauw van de vlag is flets en de batterijen voor de sterrenmotortjes zijn leeg of bijna leeg. Sommige sterren tikken dus naar hartenlust, andere staan stil en een of twee doen hartverscheurende pogingen nog wat beweging te tonen. Een raker beeld van de gemoedstoestand van de EU is moeilijk te geven.

 

Op 25 maart gaat de EU in Rome haar zestigste verjaardag vieren. Het Remain-kamp in het VK wil op diezelfde dag in Londen de grootste politieke manifestatie aller tijden organiseren. Een paar dagen later zal premier May haar dump-brief aan de EU sturen. En de Staatshoofden en Regeringsleiders willen op het verjaardagsfeest in Rome een nieuw elan aan Europa geven. Het zou mooi zijn als ze de batterijen kunnen vervangen zodat alle sterren weer gaan dansen.

 

Winand Quaedvlieg

is permanent gedelegeerde in Brussel en hoofd van Kantoor Brussel van VNO-NCW

In zijn maandelijkse blog staat hij stil bij de rijk geschakeerde Brusselse en Europese actualiteit