Europese stoelendans

04-07-2019

Terwijl de eerste hittegolf van het jaar wegebt uit haar gebouwen en pleinen, vult Straatsburg zich begin juli weer voor de maandelijkse plenaire vergadering van het Europese Parlement. Dit keer hangt er wel een bijzondere vibe in de stad die nog altijd symbool staat voor de Frans-Duitse lotsverbondenheid. Want niet alleen treedt meer dan de helft van de Europarlementariërs nieuw aan en nemen we afscheid van volksvertegenwoordigers als Wim van de Camp, Dennis de Jong, Matthijs van Miltenburg en Marietje Schaake, waarmee we jaren goed en constructief hebben samengewerkt: ook woedt op dat moment op de Europese Top in Brussel in alle hevigheid de strijd, onderling en met het EP, over de bezetting van de vijf topposten in de EU.

Daarmee is de korte periode van dood tij tussen de Europese verkiezingen eind mei en het formatieproces voor het beleid voor de jaren 2019 – 2024 weer snel afgelopen. In die ruime maand stelde de Europese Raad zijn Strategische Agenda vast – prima qua grote lijn maar wat flets qua invulling – en bracht het Finse voorzitterschap zijn pittige prioriteitenagenda uit. Ook hield BusinessEurope zijn halfjaarlijkse Raad van Presidenten in Helsinki. Dat gebeurde voor het eerst vóór het begin van het voorzitterschap zelf. Zo kon aan de Finse president en zijn zes dagen eerder beëdigde premier Antti Rinne nog een aantal kernboodschappen voor het te voeren beleid worden meegegeven. Kort samengevat waren dat: kom met een antwoord op de Chinese uitdaging, zorg voor een ordelijke Brexit, en kom met een concreet plan om de economische basis van de EU te versterken.

 

Een evidentie en douze points

Het gulle en warme zomerweer en de zeer lange avonden dompelden de achttiende-eeuwse toen nog Zweedse stadspaleizen van Helsinki en de grote noordelijke Jugendstilpanden onder in een sfeer van zorgeloosheid en vakantie. Maar een klein en perifeer Europees land, dat grenst aan Rusland en daar zelfs een eeuw onderdeel van heeft uitgemaakt, weet dat het altijd op zijn hoede moet zijn. Indachtig het adagium van Lord Nelson ‘Pray, but keep your gunpowder dry’ voldoet het zelfs als niet-lid zonder discussie aan de Navo norm voor de defensiebegroting van 2% BNP en handhaaft het de dienstplicht. In dat kader is het lidmaatschap van de EU voor veel Finnen ook een evidentie: het is een softe veiligheidsgarantie. Zo legt elk land zijn eigen accenten bij wat het belang van de EU is.

Een week later staat Europa in Brussel weer op een heel andere wijze in de schijnwerper. Op de Apéro Limbourgois, de periodieke netwerkbijeenkomst voor alle Limburgers in Brussel, klimt gouverneur Theo Bovens, die regelmatig Brussel aandoet, op een tafel en tooit zich na een korte toespraak met een knalrood t-shirt voorzien van de kreet ‘Douze points!’. Daarmee is het startschot gegeven van de campagne om de finale van het Eurovisie Songfestival naar Maastricht te halen.

 

Marmeren blokken en roze zandsteen

In de Finse hoofdstad was het prachtig zomerweer. Maar de intense zindering van energie, een week later, van een échte Mediterrane zomerdag op de Cycladische eilanden – de hitte, het licht, de geluiden, en alle geuren van de natuur – is toch van een heel andere orde. Ook dat is weer de EU als unity in diversity. De gids die ons bij al die zintuigelijke prikkelingen rondleidt door de ruïnes van Delos weet op een geweldige manier de verspreide marmeren steenblokken tot leven te wekken en de bedrijvigheid en welvaart van weleer op te roepen. Delos was 167 voor Christus de eerste vrijhaven in het Middellandse Zeegebied. De daaruit voortvloeiende handel bracht het eiland ongekende bloei en welvaart. Dat is een gegeven om in gedachten te houden in het internationaal klimaat dat de EU omringt. Daarin wordt van alle kanten aan de vrije wereldhandel gezaagd en worden ook nieuwe Europese handelsakkoorden steeds kritischer bejegend.

Eind van de week geeft het ontbijtterras op de zevende verdieping van mijn Straatsburgse hotel uitzicht op de roze zandstenen kathedraal, hoog uittorenend boven de daken van de stad die schitteren in de ochtendzon. Eeuwenlang was dat het hoogste gebouw van de wereld en ooit klauterde Constantijn Huygens nog naar de top van de spits. Het is een sereen beeld na de turbulente Europese stoelendans van de afgelopen dagen en alle emoties die daarbij vrijkwamen. Er zullen nog wel heel wat analyses volgen over wat er in dat proces allemaal is bereikt en beschadigd. Maar als je op deze zonovergoten plek de film van de afgelopen maanden nog een keer terugspoelt, zowel het publieke debat en de opkomst bij de Europese verkiezingen, als de benoemingsdrama’s die hoofdsteden en media uit heel Europa de afgelopen week uit hun slaap hielden, kun je toch maar één conclusie trekken. De Europese politieke ruimte, waarover tien jaar geleden alleen in academische termen werd gesproken, is toch weer een aantal stappen dichterbij gebracht.

 

Winand Quaedvlieg is permanent gedelegeerde in Brussel en hoofd van kantoor Brussel van VNO-NCW