EU: een zak met geld, heel veel regels en een paar handelsakkoorden?

15-11-2018

Na zich verontschuldigd te hebben deed hij het dan toch maar: op een conferentie van denktank EPC over de toekomst van de EU meende voorzitter Herman van Rompuy dat het tijd was het heersende Brusselse taboe op hoop en optimisme over de EU eens te doorbreken. En hij presenteerde een reeks van klinkende economische cijfers, niet in het minst dat er in de EU sinds 2014 twaalf miljoen banen bij zijn gekomen. Ook staat volgens de Eurobarometer de positieve waardering van burgers voor de EU op een all time high. Het is niet meer dan normaal, zo voegde Van Rompuy er drie dagen later op Buitenhof aan toe, dat er in een democratie anti-Europese partijen zijn. Waar het om gaat is dat zij die wèl het belang van de EU zien de opgeworpen handschoen oppakken en opkomen voor hún overtuiging.

 

Toekomst van de EU

Dat is goed om in het achterhoofd te houden bij de vele brainstorms die deze weken in Brussel plaatsvinden over de toekomst van de EU. Een daarvan vond plaats op de hoogste – dertiende – verdieping van het Berlaymontgebouw, het hoofdkwartier van de Europese Commissie. In de zaal waar voorzitter Juncker normaal hoogwaardigheidsbekleders van over de hele wereld ontvangt discussieerde een aantal hoge Commissieambtenaren met vertegenwoordigers van het Nederlandse bedrijfsleven over een mogelijke agenda voor de komende vijf jaar. Als ik naar buiten keek zag ik in het nachtelijk Brussel diep beneden aan de overkant ons kantoor liggen.

 

Vijandige buitenwereld 

Over de grote lijnen van een toekomstagenda begint zich in Brussel wel een zekere consensus te vormen. De EU moet in een instabiele en toenemend vijandige buitenwereld beter zijn mannetje kunnen staan, en intern moet aan alle burgers bescherming en perspectief geboden worden. Juncker vatte dat twee maanden geleden in zijn State of the Union rede voor het Europees Parlement al samen in het woord soevereiniteit.

 

Wake up call 

De meest brute wake up call dat de EU om dat te realiseren urgent alle zeilen bij moet zetten kwam de afgelopen weken in een gesprek van de werkgeverskoepel BusinessEurope met de Amerikaanse minister van Handel Wilbur Ross. Ross meende dat er snel een handelsakkoord tussen de EU en de VS moest komen. Maar dat moet dan wel asymmetrisch, meer in het voordeel van de VS dan van de EU zijn, zo voegde hij toe. Want het was toch wel tijd dat de VS de door de Marshall hulp gefinancierde concurrentievoorsprong van de EU een beetje egaliseerde. Als je zoiets hoort hap je wel naar adem. Een dergelijk discours biedt de EU een kijkje in een heel nieuwe wereld die voor de deur staat.

 

Chinese overname 

Aan de andere kant van die wereld is er natuurlijk China. Dat is niet minder een uitdaging. In het kader van de Interlaken-conferentie, een informele bijeenkomst van de Duits sprekende BusinessEurope leden, bezochten we Kuka: een Beierse producent van vliegensvlug om zes assen draaiende productierobots waarmee de hele Duitse autoproductie in elkaar wordt gezet. Het bedrijf is onlangs, omgeven door veel publiek debat over de uitverkoop van Westerse technologie, door een Chinees bedrijf overgenomen. Over luttele jaren zal driekwart van zijn productie Chinees zijn. Het bedrijf stuurt nu regelmatig groepjes werknemers uit Duitsland naar China, die daar hun ogen uitkijken op de dynamiek, de aantallen en de rudimentaire arbeidsomstandigheden. En ze halen eveneens groepen Chinezen naar Duitsland, die niet minder hun ogen uitkijken. ‘Jullie hebben het veel te goed’, is dan hun snelle oordeel.

 

Zak met geld 

De VS en China bepalen de uitdagingen waar de EU voor staat. Wil zij daarop een antwoord hebben, dan moet zij weten waar ze voor staat en waar ze heen wil. In een van de brainstorms werd geponeerd dat de EU kort samengevat toch vaak gezien wordt als een zak met geld, heel veel regels en een paar handelsakkoorden. Zo’n karakterisering staat ongeveer gelijk aan het reduceren van een Rembrandt tot een aantal canvasdraden met wat traag gedroogde lijnolie met pigment erop. De narrative, datgene wat bindt en betekenis geeft, ontbreekt. Met zo’n beeld zul je de strijd niet winnen.

 

Indrukwekkend 

De grootscheepse herdenking van de wapenstilstand in de Eerste Wereldoorlog, op 11 november 11 uur ’s ochtends voor de Arc de Triomphe, bood de kans voor het oog van de wereld in de plenzende regen nog eens neer te zetten wat de oorsprong is van de EU, en wat zij wil zijn. Het is vooreerst een gezamenlijke politieke wil, om oorlog en machtspolitiek te vervangen door vrede en samenwerking, en om in samenwerking democratie en de sociale markteconomie te realiseren. Het is, in de woorden van President Macron voor een indrukwekkend, niet minder dan tien touringcars vullend gehoor van staatshoofden, ‘un socle d’ambition commune’. Het realistisch-idealistisch formuleren van de inhoud van die ambitie, dat is waar al die brainstorms over moeten gaan. En dan moet de volgende Commissie ermee uit de startblokken.

 

Winand Quaedvlieg is permanent gedelegeerde in Brussel en hoofd van kantoor Brussel van VNO-NCW

 

 

Brexit-nieuwsbrief
Hou alle Brexit-ontwikkelingen in de gaten met de tweewekelijkse Brexit-nieuwsbrief van VNO-NCW, MKB-Nederland en de Rijksoverheid. Meld je nu aan. (En bekijk hier de Brexit-nieuwsbrief van 13 november.)