De zomerslaap en de toekomst

19-09-2017

Midden in augustus terugkeren naar Brussel: je voelt dat dat eigenlijk not done is. Je verstoort de serene rust in de zonverwarmde lege straten. Terwijl Nederland al weer aardig begint op te starten, zeker in tijden van kabinetsformatie, is het in de Europese wijk nog hartje zomerslaap. De hele week één telefoontje, één afspraak en een leeg kantoor. Maar die rust is bedrieglijk. Achter de lamellen van het Berlaymontgebouw aan de overkant houden twee grote vragen de gemoederen danig bezig: Brexit en de toekomst van de EU. Direct na de vakantie tijd zullen die alle aandacht opeisen. De lege agenda biedt ruimte om daar eens grondig op te reflecteren. De eerste septemberdagen gaat Brussel direct weer los. Horden instellingen en vertegenwoordigingen laten zien dat ze back in town zijn en organiseren sprekers en netwerkbijeenkomsten. Op één avond werk ik er vijf af, keurig binnen een straal van 250 meter van Place Lux, het epicentrum van de lobbywereld.

 

Trolleys en stekels

Ergens anders in de stad zit op dat moment de Britse Brexitdelegatie bij te komen van de eerste onderhandelingsdag die week. ’s Ochtend met de Eurostar uit Londen gekomen werden ze met busjes afgeleverd bij hun Permanente Vertegenwoordiging, tweehonderd meter van ons kantoor. Een klein legertje gespannen kijkende ambtenaren, in hun armen en trolleys stapels documenten. De onderhandelingen verliepen kennelijk stekelig. Een volle middag werd verspild aan het oplepelen van juridische bezwaren tegen de concept exit bill van Commissie-onderhandelaar Barnier. Dat kun je natuurlijk ook schriftelijk doen. En van de vijf dagen onderhandelingen die de Commissie had gepland, benutten de Britten er slechts twee. Op de hoofdpunten was er geen toenadering. Het leek allemaal een potje blufpoker zonder geloofwaardige bluf. Maar het gebrek aan voortgang is wel een toenemende bron van zorg voor bedrijven, in het VK en in de EU. Want hoe minder er beweegt, hoe groter de kans op chaos op Brexit-dag. Hans de Boer ging dan ook een week later de ether in met een stevige oproep: er móet een overgangsakkoord komen, en dat moet de status quo gewoon even in stand houden.

 

Een wieg en een lichtbaken

Je moet het maar durven: in het door crisis geteisterde Griekenland je toekomstvisie voor de EU ontvouwen. Toch was dat precies wat de Franse president Macron deed. Op de Pnyx in Athene, de bakermat van de westerse democratie, stelde hij dat Europa zijn kompas verloren heeft. Europa is in de wereld omringd door machten die radicaal van ons verschillen: geen ander continent opereert zozeer vanuit een waardenbasis van vrijheid, mensenrechten, democratie en sociale gerechtigheid. Maar we waren volgens Macron de laatste jaren aan het miezemuizen over interne verschilletjes, in plaats van ons bezig te houden met de enige vraag die echt telt: hoe de eurozone stand kan houden tussen giganten als de VS en China. Volgens hem kunnen we onze uitdagingen niet meer op nationale schaal aanpakken. Soevereiniteit betekent daarom niet dat we ons achter onze grenzen verschansen en decennia gemeenschappelijkheid ontkennen, maar dat we zelf op Europese schaal ons lot bestemmen. Echte soevereiniteit krijgt vorm in en door Europa. Een Europa dat geen statisch geheel is, maar zich constant aanpast. Vanuit die uitgangspunten schetste hij een gedurfde Europese agenda, terwijl achter hem de verlichte Akropolis afstak tegen de vallende nacht: Europa als lichtbaken in de duisternis.

 

The State en de geruchten

En dan was er natuurlijk de State of the Union, de jaarlijkse persoonlijke visie van Commissie-voorzitter Juncker op de EU. In zijn Witboek van maart jl. over de toekomst van de EU had hij reeds laten weten in de State zijn eigen visie te zullen geven. Het doel van het Witboek, een brede discussie over de toekomst te entameren, heeft hij in ieder geval glansrijk gehaald: geen zichzelf respecterende Brusselse organisatie heeft nagelaten een visie over de toekomst het licht te doen zien. Juncker zelf presenteerde een werkprogramma tot aan het eind van zijn mandaat in 2019. Tot dan wil hij vooral de bestaande economische agenda realiseren, met een bijzonder accent op handel, industriebeleid en cybersecurity. Daarnaast wierp hij zijn blik vooruit tot 2025 en gaf daarbij zijn visie en overtuiging de vrije loop. Zijn ideeën geven een richting aan, maar zullen nog tot flinke controverses leiden, bijvoorbeeld over sociaal beleid en belastingen.

Behalve deze high profile beleidsspeeches uit Athene en Straatsburg is er natuurlijk het levendige Brusselse geruchtencircuit over de plannen die Frankrijk en Duitsland smeden over de EMU en de euro. Deze week krijgen we nog de speech van premier May in Florence en de Duitse verkiezingen. Dan zijn de Brusselse batterijen volledig opgeladen De rentrée is voorbij, het echte werk kan beginnen.

 

Winand Quaedvlieg

is permanent gedelegeerde in Brussel en hoofd van Kantoor Brussel van VNO-NCW.

In zijn maandelijkse blog staat hij stil bij de rijk geschakeerde Brusselse en Europese actualiteit.