De bredere context van de Brexit-ontwikkelingen

22-10-2019

We hadden onze nieuwsbrief met een week uitgesteld in de hoop dat vandaag de situatie rondom Brexit duidelijker zou zijn geworden. Op zichzelf was dat een verdedigbare beslissing, maar de ontwikkelingen rondom Brexit laten opnieuw zien dat hoop op meer duidelijkheid meestal ijdel is. Met het uur verandert de situatie nog steeds. Laten we daarom in deze bijdrage maar niet te veel aandacht besteden aan ontwikkelingen op de korte termijn of speculeren over de verschillende eindscenario's rondom Brexit.

 

In de turbulentie van de Brexit-discussies is de positie van het bedrijfsleven een eenzame, maar stevige en stabiele rots in de branding. Onze eerste doel is het - koste wat het kost - vermijden van een no deal. Het volgende doel is het bewerkstelligen van een status quo-overgangsperiode, tussen de Brexit-datum en de inwerkingstelling van het akkoord dat de toekomstige handel- en investeringsrelaties tussen het VK en de EU moet gaan regelen. Het derde doel is dat dit akkoord zoveel mogelijk handel en investeringen faciliteert terwijl tegelijkertijd een gelijk speelveld wordt gewaarborgd. Tot slot snakken bedrijven naar een einde aan de voortdurende onzekerheid rondom Brexit. Maar dat laatste neemt niet weg dat als zij voor een binaire keuze gesteld worden: "Nader uitstel van Brexit of een no deal-Brexit?", het antwoord ondubbelzinnig luidt: "verdere verlenging van de Brexit-deadline". Omdat een no deal geenszins het einde van onzekerheid betekent, maar juist het begin van een nieuwe langdurige periode van grote onzekerheid vanwege het feit dat er niets is geregeld voor een no deal-scenario en vele bedrijven onvoorbereid zijn. Dat laatste geldt overigens waarschijnlijk meer in het Verenigd Koninkrijk (VK) dan in Nederland.

 

Ondertussen kunnen wij nog eens een blik werpen op de bredere context. Drie punten verdienen dan de aandacht.

 

Vrijhandelsverdrag
Op de eerste plaats heeft de Britse regering in de laatste paar weken zeer duidelijk gemaakt dat zij veel meer ruimte wil om in het VK regels in te voeren die afwijken van de Europese regels. Dit werd afgelopen week zeer duidelijk bij de aanpassing van de Politieke Verklaring van de EU en het VK over de toekomstige relatie. Hierin staat nu ondubbelzinnig dat de toekomstige relatie gebaseerd wordt op een vrijhandelsverdrag.

 

De keuze voor een vrijhandelsverdag in plaats van een douane-unie of de bestaande interne markt heeft belangrijke implicaties. Wanneer de EU normaliter onderhandelt over een verdrag met een partner, dan gaat het om het vergroten van de handel. In het geval van het VK, waarin de bestaande situatie van maximale handel binnen een interne markt wordt ingeruild voor een minder vergaand vrijhandelsverdrag, gaat het per definitie niet om het vergroten van handel, maar om het beperken van handel en investeringen. De vraag draait dan om hoeveel beperking men wil. De onderhandelingen zullen gaan over het verdelen van de pijn en veel minder over het creëren van nieuwe mogelijkheden. Dit geldt des te meer gegeven het feit dat er een uitruil is tussen de markttoegang die een vrijhandelsverdrag wil bewerkstelligen en het Britse verlangen van divergentie in regelgeving. Meer divergentie betekent immers meer risico op het verstoren van een gelijkwaardig speelveld, en dus ook meer terughoudendheid van de EU om onvoorwaardelijke markttoegang te verschaffen.

 

Deze onzekerheid over de harmonisatie van regelgeving tussen de EU en het VK zal ook een belangrijke factor worden voor potentiële investeerders in de EU en het VK. Zij moeten rekening houden met het feit dat er in de toekomst beperkingen voor hun producten kunnen bestaan om vrij te bewegen tussen de EU en het VK.

 

Respect
Het tweede punt is de manier waarop de EU is behandeld door de regering van het VK het afgelopen weekend. De "drie-brieven-communicatie" was wellicht instrumentaal in interne Britse politiek en communicatie, maar respectloos tegenover de EU. In een toekomstige onderhandeling met zulke hoge belangen voor bedrijven is het van belang dat de twee partijen respect voor elkaar hebben en elkaar vertrouwen. Onnodige incidenten dienen te worden vermeden.

 

Geopolitiek
Het derde punt is dat de komende onderhandelingen het VK voor de keuze stellen of het zijn toekomstige economische beleid en regelgeving meer wil afstemmen op de Europese of op de Amerikaanse situatie. Gegeven de herhaaldelijke interventies op hoog niveau in de Brexit-discussies door Amerikaanse vertegenwoordigers, is dit een vraag die kennelijk niet alleen in het VK speelt. Geopolitiek is een factor van belang in de Brexit.

 

Het zich ontvouwende scenario maakt tot dusverre maar één ding duidelijk: zelfs als er in korte tijd een formeel besluit over Brexit komt, zal Brexit ons nog steeds voor een lange tijd bezig houden.