Bojo en de No Deal Brexit

16-09-2019

Je zult het maar als taak op je bord krijgen: urgent een fundamentele, grensverleggende Europese beleidsagenda concipiëren én uitvoeren, in een context van internationale rivaliteit, technologische disruptie, maatschappelijke ontevredenheid, kibbelende lidstaten en sluimerende euroscepsis. Toch is dat precies de ontzaglijke klus waar Ursula von der Leyen en Frans Timmermans met hun collega-commissarissen en ambtelijke diensten voor staan. Maar zij staan daarin niet alleen. Ook bedrijven moeten onder grote tijdsdruk een nieuwe koers uitzetten in een onbekende wereld: technologie die de bestaande werkelijkheid overhoop haalt, ongekende duurzaamheidsuitdagingen en internationale concurrentie die geheel nieuwe registers bespeelt buiten de vertrouwde rules-based handelsorde. Om hun klussen te klaren zullen Commissie en bedrijven elkaar hard nodig hebben de komende vijf jaar.

 

Brainstorms en bijtanken

De Brusselse rentrée heeft deze nazomer dan ook een bijzondere dynamiek. Terwijl een nieuwe lichting Europarlementariërs voorzichtig hun tenen in het nog frisse beleidswater hielden – wij spraken o.a. met Malik Azmani (VVD), Toine Manders (50plus) en Kim van Sparrentak (Groen Links) – gonsde de bubble van de geruchten over de samenstelling van de nieuwe Commissie en buitelden de strategische publicaties van denktanks over elkaar heen. Ook werden overal brainstorms gehouden over de prioriteiten voor de komende vijf jaar. BusinessEurope ging met zijn permanent gedelegeerden een dag op de hei zitten, SMEunited besprak zijn mkb-beleidsagenda bij een ontbijt in het Parlement met de SME Intergroup. En de economische denktank Breugel huurde het Brusselse Koninklijk Paleis voor de Wetenschappen af. Koning Willem I bouwde dat rond 1825 voor Kroonprins Willem en Anna Paulowna, direct rechts naast zijn eigen paleis. Breugel presenteerde er zijn boekwerk met memoranda aan de Commissie. En dan waren er natuurlijk de onvermijdbare summer drinks, summer receptions en summer get-togethers om buzz-matig en anderszins bijgetankt te worden.

 

Consensus en geopolitiek

Twee dingen vallen op bij al dat gebrainstorm. Ten eerste dat er over de grote lijn van de agenda eigenlijk consensus is: technologie, duurzaamheid, dringende noodzaak tot versterking van de economische basis van de EU en een aanpak van de maatschappelijke kloof zijn overal de leitmotiven. Ten tweede dat bij al die elementen een geopolitieke dimensie meespeelt. Ik sprak met twee Brusselse lobbyisten van toptechnologiebedrijven. Ze zeiden dat ze anderhalf jaar geleden manager Europese subsidies waren in hun bedrijf, en nu fulltime-adviseur geopolitiek. En Ursula von der Leyen bestempelde haar Commissie bij de presentatie ervan niet als een politieke Commissie, zoals haar voorganger Juncker deed, maar als een geopolitieke Commissie. In dat kader hamerde het Bundesverband deutscher Banken bij zijn jaarlijkse Brusselse happening erop dat ook de financiële soevereiniteit van de EU zorgwekkend is: voor essentiële delen van het internationale financiële systeem – betalingen, merchant banking – is Europa volledig afhankelijk van de VS.

 

Bojo en jojo

Natuurlijk was er de afgelopen weken ook veel aandacht voor de adembenemende chaos in de Britse politiek. De kersverse premier Boris 'Bojo' Johnson zette daar vanaf dag één een harde confrontatiekoers richting No Deal Brexit in. Maar hij zag zijn fonkelnieuwe beleidsbulldozer al snel vastlopen in de modder van politieke loopgraven en economische realiteit. Elke week veranderde zo het perspectief op de geplande Brexitdatum van 31 oktober geheel. Bojo leek meer op jojo. En dat lijkt nog niet voorbij te zijn. Felle discussies over de te volgen koers waren dan ook aan de orde van de dag, ook in de Brusselse prioriteitensessies.

 

Herpakken en schatdelven

Het schouwspel van de Britse worsteling om zich te bevrijden uit het Brexitmoeras, en de urgentie en de geopolitieke context van de nieuwe EU-beleidsagenda, lijken er ook toe te leiden dat de EU zichzelf herpakt. Op het jaarlijkse ledendiner van [vno:vnomkb] met Europarlementariërs en Europese ambtenaren vertelde een Commissieambtenaar dat de EU over twee jaar de krachtigste supercomputer ter wereld zal hebben, en dat zij er over vier jaar een heeft die geheel bestaat uit Europese technologie. De vertrekkende Brusselse bureauchef van de Financial Times schreef dat Brussel niet het notoire centre of faceless grey bureaucracy is, maar the spot where the raw tangled threads of a continent’s politics converge. De Amerikaanse onderzoeker J. Scott Marcus citeerde bij Breugel in het Koninklijk Paleis een studie die het regelgevingssysteem van de EU tot de beste in de OESO rekende, vooral waar het betreft stakeholderparticipatie. En denktank CEPS presenteerde een studie Hidden Treasures, waarin de Europese competitieve voordelen worden belicht. Het wordt spannend wat de beleidsmatige schatdelvers de komende tijd verder nog zullen vinden.

 

Winand Quaedvlieg is permanent gedelegeerde in Brussel en hoofd van kantoor Brussel van VNO-NCW