Bedreigd uit alle hoeken van de wereld

11-07-2018

De Locarno Room in de Foreign and Commonwealth Office is bij tropische buitentemperaturen geen begerenswaardige conferentielocatie. Gebouwd in de jaren 1860 ‘with rich decoration to impress foreign visitors’ wordt je niet alleen verpletterd door klassieke zuilen, kroonluchters en kwistig aangebrachte rosetten met de initialen van Victoria Regina. Ook de hitte die er hangt bij afwezigheid van airco doet dat. Niettemin bracht de ‘Apeldoornconferentie’, de vaste tweejaarlijkse Nederlands-Britse conferentie, een boeiende discussie. Het was geen geringe opdracht voor de deelnemers om een hele dag niet over Brexit te spreken. Zeker niet nu veertig kilometer verderop in Chequers premier May bezig was als een drill sergeant haar kabinet in het gelid te jagen voor een zachte Brexit. Toen het debat over de post-Brexit bilaterale relatie eenmaal goed op gang was, werd Europa – niet de EU – dan ook vanzelf weer het brandpunt van de discussie. Want wie dezer dagen over internationale relaties praat, praat over hoe Europa wordt bedreigd vanuit alle hoeken van de wereld. De discussie wordt dan hoe de bilaterale relatie de positie van Europa kan versterken.

 

Erfzonde en raketten

Heet is het ook een paar dagen eerder bij BusinessEurope, als handelspolitieke experts van het bedrijfsleven zich buigen over de unchartered waters van de nieuwe handelspolitiek. Wie zelfs met die temperaturen de Brusselse heuvels fietsend trotseert, wordt het eerste half uur van vergaderingen genadeloos gestraft. Maar de aandacht verslapt niet als André Sapir van de denktank Breugel uiteenzet hoe disruptief het handelspolitieke denken van President Trump is. De President ziet het Marshall plan niet als een geniale langetermijnvisie om de Amerikaanse macht te consolideren. Nee, hij vindt het de erfzonde van de naoorlogse Amerikaanse politiek. En zijn land wordt nu daarvoor gestraft met handelstekorten. Dat is een geheel nieuwe golflengte. Het gaat niet meer om handelspolitiek, maar om herschikking van geopolitieke macht.

De nieuwe verhouding tussen de EU en de VS sijpelt ook door bij de toespraak bij Independence Day van de Amerikaanse ambassadeur bij de EU: een afgemeten verhaal, dat de hoogtepunten van de afgelopen trans-Atlantische eeuw opsomt, maar verder koel constateert dat de trans-Atlantische verhouding nooit perfect is geweest en dat waarschijnlijk ook nooit zal zijn. Zijn speech wordt gevolgd door een solozanger die de Star Spangled Banner ten gehore brengt. Als hij bij ’And the rockets red glare’ komt schieten zijn volume en toon omhoog, maar de toon helaas ook uit de bocht. Alsof hij de eerste Koreaanse raketten het luchtruim ziet kiezen.

 

Zwijgen en een dijkdoorbraak

Juist nu de handelspolitiek ongebaande paden inslaat is het cruciaal dat het bedrijfsleven zich duidelijk uit over de gevolgen van beleid. Daarom is het wel zorgelijk dat je steeds vaker hoort van ondernemingen die zich niet meer durven uitspreken. Duitse bedrijven die bang zijn voor Chinese repercussies, Amerikaanse bedrijven die de tweets van hun president vrezen, Britse bedrijven die al twee jaar consistent klagen over de represailles van de tabloids en het uitsluitingsbeleid van politiek en ambtenarij tegen ondernemers die man en paard noemen. In het VK zag je trouwens de afgelopen weken op dat vlak wel een dijkdoorbraak. Airbus, Siemens, BMW, Jaguar-LandRover en de verenigingen van Amerikaanse, Canadese, Indiase en Japanse buitenlandse investeerders in het VK zwegen niet langer. En lieten zich in niet mis te verstane bewoordingen uit over de effecten van een chaotisch vertrek van het VK uit de EU. Dat kon premier May in Chequers ongetwijfeld goed gebruiken.

 

Een summit en een tolk

Terwijl in het VK de economische kant van de EU steeds meer nadruk kreeg, boog men zich elders juist over de waarden die de EU onderbouwen. De eerste European Cultural Heritage Summit in Berlijn focuste op de vraag wat die waarden zijn en hoe je ze zichtbaar maakt. Dat gebeurde in het gebouw waar voorheen het Partijplenum van de DDR vergaderde. Een ooit futuristische, ronde en ruimteschipachtige betonconstructie in hartje Oost Berlijn. Het motto was ‘Sharing Heritage – Sharing Values’. Het belang van cultureel erfgoed als samenbindende factor in de EU krijgt groeiende aandacht. Op de Top waren niet minder dan vijf staatshoofden aanwezig, in levende lijve of met een boodschap. President Macron benadrukte in zijn boodschap dat het het erfgoed is dat van de EU, bij al haar diversiteit, toch een eenheid maakt. Maar misschien vertolkte het DDR-gebouw zelf nog het best de kernboodschap van het congres: het dwong terwijl je er zat tot nadenken over de geschiedenis.

 

Zonnebrillen en zonnig

En zo schuifelt Brussel langzaam maar zeker naar de zomervakantie toe. Dat betekent natuurlijk Summer Cocktail recepties. Een groot Amerikaans techbedrijf had op een steenworp van het Parlement twee verdiepingen en de binnentuin van zijn kantoor geheel ontruimd en heringericht in strandsferen – de zonnebril werd bij de ingang uitgereikt – met life muziek, jojo-goochelaars, buffets met maaltijden uit vijf continenten en een cocktailbar met lange wachtrijen modieuze jonge bubble-bewoners. Op de ultra-korte termijn ziet de toekomst van Europa er in ieder geval zonnig uit.

 

Winand Quaedvlieg is permanent gedelegeerde in Brussel en hoofd van kantoor Brussel van VNO-NCW