meteen na de bevrijding, op 17 mei 1945, opgericht als privaatrechtelijk orgaan van overleg en samenwerking tussen de centrale organisaties van werkgevers in de industrie, het midden- en kleinbedrijf en de land- en tuinbouw en de centrale organisaties van werknemers.
Het beraad over nut en noodzaak van een dergelijk overlegorgaan was al tijdens de laatste jaren van de oorlog begonnen. De belangrijkste overweging voor de oprichting van de Stichting was de gedeelde overtuiging dat werknemers en werkgevers, de 'sociale partners', meteen na de bevrijding gezamenlijk moesten werken aan de wederopbouw van Nederland. Ze wilden medeverantwoordelijk zijn. Om die reden heeft de overheid de Stichting van de Arbeid al snel na de oprichting erkend als officieel adviesorgaan op sociaal-economisch terrein.
De oprichting van de Stichting van de Arbeid is voor een groot deel de verdienste van Dirk Uipko Stikker, voorzitter van Centraal Overleg in Arbeidszaken voor Werkgeversbondenen later van het Centraal Sociaal Werkgevers Verbond (CSWV), dat tijdens de oorlog contact was blijven onderhouden met vertegenwoordigers van werkgevers- en vakbondsmannen. Het is vooral aan zijn overtuigingskracht te danken dat de Stichting al zo kort na de bevrijding is opgericht.
Gedurende de eerste naoorlogse jaren werd, naast het adviseren over sociaal-economische vraagstukken, binnen de Stichting intensief overlegd over de toekomstige organisatie van het economisch leven. Sociale partners wilden het bedrijfsleven organiseren door ook in de bedrijfstakken samenwerkingsorganen van werkgevers en werknemers in te richten. In 1950kwam om die reden de 'Wet op de bedrijfsorganisatie' tot stand.
De Sociaal-Economische Raad (SER) werd ingesteld als het toporgaan van deze publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (pbo). De Raad werd adviesorgaan van de regering op sociaal-economisch terrein. De SER nam daardoor belangrijke adviestaken van de Stichting over. Toch werd de Stichting niet opgeheven. Zij bleef fungeren als platform voor overleg tussen werkgevers en werknemers over actuele kwesties in het bedrijfsleven. Dat ging vooral over arbeidsvoorwaarden in algemene zin en over arbeidsverhoudingen.
De Stichting speelt een essentiële rol in het poldermodel; juist binnen de Stichting komen werkgevers en werknemers tot overeenstemming. Het leverde de Stichting van de Arbeid in 1997 zelfs de prestigieuze Duitse Bertelsmann-prijs op.