31-05-2012 - Een Grieks faillissement is geen taboe meer. En er wordt gepraat over de terugkeer van de drachme. Een 'Grexit'. Nederlandse ondernemers lijken er kalm onder te blijven. 'De situatie is gewoon nog niet te overzien.'
Een muntenhandelaar biedt een Griekse nul-euromunt aan voor 4,95 euro. Een grapje, zegt Jaco Groeneveld van het bedrijf in De Telegraaf. Ondertussen is de muntenhandelaar wel de enige die speculeert op een duurdere Griekse munt. Regeringen in de EU praten openlijk over een eventueel faillissement van Griekenland en een uittreding uit de euro. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) is technisch voorbereid op een vertrek van Griekenland uit de eurozone, zei IMF- topvrouw Christine Lagarde op 15 mei tegen de Franse televisiezender France 24. Lagarde waarschuwde wel voor ernstige gevolgen als de Grieken de euro opgeven. 'Het heeft consequenties voor de groei, voor de handel en voor de financiële markten. Je kunt er zeker van uitgaan dat het rommelig wordt', aldus Lagarde.
In juni moet Griekenland een nieuwe tranche van de toegezegde eurolening krijgen, maar het voldoet bij lange na niet aan de voorwaarden. Zonder Europees geld gaat het land failliet. En wat als daarna de drachme wordt ingevoerd om het land er bovenop te helpen? De afgelopen twee jaar hebben schuldeisers en financiële instellingen zich kunnen voorbereiden. De klap wordt steeds minder groot voor de eurozone. Bedrijven die handelen met Griekse bedrijven of die er vestigingen hebben, zitten met de praktische gevolgen. Kredietverzekeraar Atradius voorspelt dat de premie voor Griekenland fors omhoog zal gaan na de invoering van de drachme. Niet alleen omdat de munt sterk gedevalueerd gaat worden, maar ook omdat de kans op sociale onrust groter wordt geacht.
Afwachten
'Of ik rekening houd met de terugkeer van de drachme?', zegt Gerrit van der Vaart, directeur van All Transport in Rotterdam. 'Nee, je kúnt er geen rekening mee houden. Niemand weet hoe het gaat.' Het bedrijf verzamelt goederen die naar verschillende bedrijven in Griekenland moeten in Rotterdam en vervoert die met Griekse transporteurs naar Athene. Daar worden de goederen verder getransporteerd naar de uiteindelijke afnemers.
Van der Vaart ziet niet veel andere mogelijkheden dan afwachten. 'Het enige wat ik kan doen is de heren experts op de televisie gadeslaan. Maar zij denken er ook allemaal verschillend over. Wie moet je dan geloven? Voor banken is het anders, voor handelaren ook, maar voor ons expediteurs geldt toch: we zien wel wat er op ons pad komt. We werken samen met een agent. Als de drachme terugkomt, spreken we maar af dat we in euro’s blijven factureren en dan verandert er voor mij niets.'
De neergang van Griekenland is al langer aan de gang dan de crisis duurt, meent Thijs van den Heuvel van het Barendrechtse bedrijf Olympic Fruit. Twintig jaar geleden begon Olympic Fruit met het importeren van pitloze olijven uit Griekenland. Nu maakt handel met Griekenland nog maar een procent uit van de omzet. Het land heeft stil gezeten, meent Van den Heuvel en heeft daardoor een achterstand opgelopen. Niet alleen bij de teelt van olijven en andere landbouwgewassen, maar ook op andere potentieel sterke punten zoals toerisme.
Een terugkeer naar de drachme zou voor importeurs wel eens gunstige gevolgen kunnen hebben. Goldman Sachs verwacht dat de drachme dan 30 tot 50 procent in waarde daalt ten opzichte van de euro. Griekse producten worden goedkoper, dus aantrekkelijker. Van den Heuvel: 'Ik verwacht niet dat een euro-exit voor ons negatief uitpakt. Integendeel, ik denk dat het voor ons alleen maar een positieve invloed heeft. Omdat wij niet exporteren naar Griekenland, maar importeren vanuit dat land. Zolang je met euro’s blijft betalen, zullen de Grieken daar geen hekel aan hebben. Ik denk dat het er voor de exporterende Grieken na de terugkeer naar de drachme alleen maar interessanter op wordt.'
Toch is een devaluatie niet het panacee voor een snel herstel van de Griekse economie, denkt Van den Heuvel. Het is voor hem in elk geval geen reden om de handel met het land meteen op te krikken. 'Landen als Spanje en Italië hebben grootschalige teeltprojecten ontwikkeld en zijn daardoor dominant geworden in de levering naar de Europese markt. En je ziet zelfs een ontwikkeling naar de overkant van de Middellandse Zee, naar Marokko. Vanwege de lage arbeidskosten daar, maar ook vanwege de gunstige klimatologische omstandigheden. Daar kunnen ze ook in Griekenland niet aan tippen.'
Verzekeren
Het belangrijkste is dat er duidelijkheid komt, zegt Jan-Willem ter Avest, woordvoerder van FrieslandCampina. De zuivelmultinational is al sinds 1929 aanwezig op de Griekse markt. Haar merk Noynoy heeft er een naamsbekendheid van 100 procent, verklaart FrieslandCampina trots op de eigen website. 'Wij hebben niet zo heel veel last van de crisis', zegt Ter Avest, 'zuivel is toch een eerste levensbehoefte en Noynoy is het grootste zuivelmerk op de Griekse markt.' In Griekenland wordt zowel lokaal geproduceerde melk als Nederlandse melk(producten) verwerkt en verkocht. Allemaal onder het Noynoy-merk.
Een terugkeer van de drachme heeft geen schokkende gevolgen voor de bedrijfsvoering van de multinational, verwacht Ter Avest. 'Zaken zoals lonen en arbeidvoorwaarden worden lokaal geregeld. Het enige is wel dat we op de handel met Griekenland valutarisico's gaan lopen die we moeten verzekeren. Net zoals we dat doen voor andere landen buiten de eurozone, dat is het normale treasurybeleid. Het grootste probleem is dat niemand weet in welke vorm een eventueel faillissement gaat komen. Ik verwacht niet dat het voor ons erg ingewikkeld zal worden. Misschien wel belangrijker dan de vraag wel of geen drachme, is dat er duidelijkheid komt: De markt moet tot rust komen.'
Waar importeur Van den Heuvel en transporteur Van der Vaart met zorg naar kijken is de situatie van de Grieken na een faillissement en terugkeer naar de drachme. Zolang lokale Griekse producten met drachmen betaald moeten worden, is het leed te overzien. Maar geïmporteerde goederen worden stervensduur. Schulden in euro's moeten terugbetaald worden in gedevalueerde drachmen.
Thijs van den Heuvel: 'Grieken met een gezond verstand zien natuurlijk ook dat er sprake is van een glijdende schaal, een drama. We zijn met z’n allen enthousiast in het Europese verhaal gestapt en zolang het noorden en zuiden niet uit elkaar worden getrokken, zullen we elkaar in leven moeten houden. Iemand in Nederland die meer verdient, draagt ook meer bij aan belastingen. Is dat erg? Het is maar hoe je het bekijkt.'
Een beetje medelijden is inderdaad wel op zijn plaats, vindt Van der Vaart. 'Wij Nederlanders hebben een negatieve kijk op Griekse mensen. Dat is absoluut niet terecht. Je hoort vaak dat Grieken luie mensen zijn, geen belasting betalen, lekker van onze centen in de zon zitten, maar zo is het absoluut niet. Het leven valt in Griekenland op dit moment niet mee.'
Verrassingseffect
Achter de schermen wordt de terugkeer naar de drachme al ‘gepland’ sinds het begin van de schuldencrisis in 2009. Dat zei Hartmut Grossman, de Amerikaanse topman van International Card Security, die samenwerkt met banken op Wall Street, begin deze maand tegen het persbureau Reuters. Als er een omzetting komt, wordt die zo snel mogelijk doorgevoerd. Het economisch verkeer wordt overnight helemaal stilgelegd totdat pinautomaten en banken voorzien zijn van drachmen. Het verrassingseffect moet zo groot mogelijk zijn, voor zover dat nog kan, om een kapitaalvlucht te voorkomen. Dus zo lang mogelijk volhouden dat er niets gebeurt. Voorlopig is er nog een horde: Alleen de nationale regering kan een dergelijk besluit nemen en ook daaraan ontbreekt het op dit moment in Griekenland.
Faillissementsverkoop?
Een staat wordt niet geliquideerd zoals een bedrijf. Er komt geen curator die de Acropolis veilt om toch iets terug te krijgen voor de schuldeisers. De crediteuren moeten geheel of gedeeltelijk verlies op hun investering nemen. In een gunstiger geval moeten ze langer op hun geld wachten. Het faillissement van Argentinië tien jaar geleden was bijna de ondergang van het baggerbedrijf Boskalis omdat openstaande rekeningen niet meer werden betaald.
De reputatie van de staat die zijn verplichtingen niet nakomt krijgt een stevige deuk. Niemand zal geld aan Griekenland lenen na een bankroet, dus het land moet zijn beleid daarna volledig uit belastinginkomsten financieren. En hoewel de schuldenlast meteen wegvalt betekent dat vrijwel altijd bezuinigen en lastenverzwaringen. Doorgaans is één van de maatregelen het devalueren van de munt, maar zolang Griekenland nog de euro heeft, kan dat niet.
Geuro
Een eigen munt en toch weer niet. De Deutsche Bank heeft een eerder voorstel voor een Griekse 'europauze' verder uitgewerkt en komt met de 'geuro'. Griekenland krijgt daarbij tijdelijk een eigen munt voor binnenlands gebruik naast de euro. De regering kan er bijvoorbeeld ambtenaren, leraren, verpleegkundigen en uitkeringen van betalen. Het land kan met de geuro een eigen financieel beleid voeren (devalueren) zodat Grieken concurrerender kunnen produceren. De Grieken moeten zich in dat voorstel wel verplichten om terug te keren naar de euro zodra de economie weer op de rails is. De geuro verhindert dus niet dat Griekenland zijn begroting op orde moet krijgen.
Remko Ebbers, Frank den Hoed
ebbers@vno-ncw.nl