02-09-2010 - In de laatste twee Forums is de nodige aandacht besteed aan het vertrek van MSD uit Oss en de lessen die daaruit getrokken kunnen worden. Volgens Jaap Scholing, voormalig lid van het algemeen bestuur van VNO-NCW, moeten ondernemers ook naar zichzelf kijken.
In Forum #14 en #15 wordt de discussie gevoerd over Nederland kennisland naar aanleiding van de ontwikkelingen bij Organon. De teneur is dat de overheid zich meer moet inspannen om kennisintensieve industrie in ons land te behouden en waar mogelijk uit te breiden. In die overweging kan ik wel meegaan maar tegelijk niet nalaten er een stevige kanttekening bij te plaatsen. De gang van zaken bij Organon zou naar mijn oordeel voor ondernemend Nederland een indringende les moeten zijn.
Als oud-medewerker van de voormalige kunstvezelproducent AKU heb ik de fusie met KZO in 1969 van binnenuit meegemaakt. Ik ben in die tijd het vertrouwen in de leiding kwijtgeraakt en heb mijn loopbaan elders voortgezet. Als conglomeraat heeft Akzo nooit een overtuigend perspectief voor de lange termijn laten zien. In 2007 waren er nog twee grote, maar overigens zeer verschillende, eenheden over: Organon en de coatings-divisie. De raad van bestuur kwam ermee voor de onontkoombare keuze te staan: Akzo Nobel zou voortaan een kennisintensief farmabedrijf zijn of een meer op know how gebaseerd coatingsimperium. Nomen est omen: de toekomst lag bij coatings en Organon zou als zelfstandige onderneming naar de beurs gaan. Op het laatste moment deed het Amerikaanse farmaciebedrijf Schering Plough een knock-out bot op Organon en werd vervolgens de nieuwe eigenaar. Akzo Nobel stelde zich op als koopman die – zoals dat heet – een geweldige kans niet kon laten lopen.
De prijs die betaald werd was hoog, zo hoog dat zelfs een leek kon uitrekenen dat die nauwelijks terug te verdienen viel. Er zou in de nieuwe situatie ofwel een gigantisch synergie-effect moeten ontstaan of het zou gaan uitlopen op een drastische sanering.
Nu dit laatste dreigt te gebeuren, zou ik tot enige bezinning willen oproepen. Het gebeurt te vaak dat topondernemers in dit land, staande voor de keuze tussen zekere opbrengst die voor het grijpen ligt en een moeilijker in te schatten langetermijnperspectief, opteren voor het eerste. Koopmanschap ligt ons nader aan het hart dan waarde toevoegen op basis van wetenschap. Het zou daarom vreemd aandoen als we dit soort deconfitures door overheidsingrijpen zouden willen voorkomen.
Ik bepleit dat ondernemers eerst naar zichzelf kijken. Het kernprobleem is dat raden van bestuur in Nederland zich graag voor zakelijke professionals houden maar te vaak te weinig strategisch zijn ingesteld – al denken ze daar zelf waarschijnlijk anders over. Ondernemen op basis van kennis is moeilijk. Het is niet dat kennisintensieve ondernemingen hier ontbreken, ik ben er zelfs van overtuigd dat er steeds nieuwe bij zullen komen. Maar als ze groter worden en hun vleugels wereldwijd uitslaan, gaat het vaak mis.
Ik ben van menig dat zeggenschap over ondernemingen die belangrijk zijn voor een kennisgeoriënteerde economie van ons land hier moet blijven. Dat vraagt om gerichte actie. Om te beginnen de rekrutering van topondernemers die in de complexe omgeving van vandaag het hoofd koel weten te houden.
Ik ben van mening dat Nederland genoeg economisch competente ondernemers kent maar te weinig leiders met strategisch talent. De enorme nadruk op shareholder value werkt te zeer in de richting van instant satisfaction van geldschieters. Laten we bedenken dat ook strategisch leiderschap kan zorgen voor hoog rendement maar het duurt soms even. Organon heeft het laten zien en recent heeft zich een andere interessante case voorgedaan: Ford Motor Cy dat drie jaar geleden nog de schlemiel van de automakers in de US was, is er weer bovenop gekomen. Men heeft kans gezien een echte productstrateeg bij Boeing weg te halen en tot ceo te benoemen. In no time werd de onderneming top of the bill en gietert weer winst.
Strategen komen niet uit de lucht vallen. Ze moeten zorgvuldig gekweekt en op hun taak voorbereid worden.
Jaap Scholing, voormalig lid van het Algemeen Bestuur van VNO-NCW