Jos Baeten - bescheiden

20-05-2010 - Misschien had hij fotograaf moeten worden. Maar hij koos – net als zijn vader – voor de verzekeringswereld. Jos Baeten is de topman van verzekeraar ASR Nederland. "Ik probeer nog steeds dat ene, beslissende moment vast te leggen."

Lange gestalte, mooie kop grijzend haar, heldere blik, stevige hand. Zelfverzekerd en toch bescheiden. Een man bij wie je zó een verzekering af zou sluiten. Jos Baeten (52) is de topman van financieel dienstverlener ASR Nederland. Geboren in Horst, een dorp in het Limburgse, gelegen tussen Venlo en Venray. Baeten senior had een eigen assurantiekantoor, dat zich vooral richtte op schadeverzekeringen. Jos, die als kleine jongen met zijn vader op pad mocht, wist meteen dat hij later ook ‘in verzekeringen’ zou gaan. Tijdens zijn studiejaren op de Erasmus Universiteit werd hij werkstudent bij de toenmalige verzekeraar Stad Rotterdam, een van de voorlopers van ASR, het concern waar hij nu al vijf jaar de voorzitter van is.

Nooit gedacht: een mooi schadekantoor in Limburg, dat lijkt me ook wel wat?
"Nee! Daar heb ik wel over nagedacht toen ik tussen de twintig en de dertig was, maar op een gegeven moment heb ik deze keuze gemaakt en daar heb ik nooit spijt van gehad. Ik heb hooguit een keer gedacht dat ik misschien mijn andere passie, de fotografie, had moeten volgen en fotograaf had moeten worden. Ik was er al op jonge leeftijd mee bezig: als tienjarig jongetje fotografeerde ik mijn klasgenootjes tijdens de schoolreis. Op een of andere manier heeft die hobby veel raakvlakken met mijn beroep. Het is dezelfde passie. Maar ook: de menselijke interactie. Ik probeer nog steeds dat ene, beslissende moment vast te leggen. Een foto moet die gebeurtenis terughalen. Je kijkt ernaar, je leert ervan en je gaat door."

Na een verlies van 640 miljoen euro in 2008, kon topman Baeten in maart van dit jaar melden dat ASR in 2009 een nettowinst had geboekt van 255 miljoen euro. Hij voorspelde in diezelfde persconferentie dat de winst van verzekeraars de komende jaren structureel lager zal zijn dan in de afgelopen twintig jaar. "De ratrace van meer, meer, meer is in elk geval wat ons betreft, afgelopen."

De crisis in de financiële sector had tot gevolg dat ASR, doordat moeder Fortis in de problemen was geraakt, eind 2008 in handen van de Nederlandse overheid kwam. Niet omdat er financiële problemen waren bij de Nederlandse verzekeraar. Want tot op de dag van vandaag heeft ASR geen staatsteun. Maar wel omdat de Nederlandse Staat vreesde dat ASR zou worden meegezogen in de neergang van Fortis. In de afgelopen jaren heeft Baeten onophoudelijk geprobeerd het belabberde beeld dat van het verzekeringswezen was ontstaan te verbeteren.

"We zijn te ver bij onze oorsprong vandaan geraakt. De sector is in een ongekende reputatiecrisis terecht gekomen. Eerst door de beleggingsverzekering en later versterkt door de kredietcrisis. Het was kerstavond 2008, ik zat er toen redelijk doorheen, ik dronk een glas rode wijn en dacht: hoe heeft dit kunnen gebeuren? Ik denk dat vanaf het midden van de jaren negentig de financiële performance, het behalen van winst ten behoeve van de aandeelhouderswaarde, de overhand heeft gekregen. Terwijl dit vak - dit mooie vak - toch vooral gaat over mensen helpen hun dromen waar te maken: een huis kopen, autorijden, voor later zorgen, als zelfstandige starten of bedrijfsrisico’s nemen en ga zo maar door. Dat is de kern. Mensen en bedrijven de mogelijkheid geven om risico’s te nemen, omdat zij zich hiervoor financieel kunnen indekken. De grote getallen voor de individuen laten werken. Passie voor klanten. Dáár gaat het om."

Ik dacht bij oorsprong eigenlijk ook aan Horst, aan het kantoor van uw vader.
"Dan kom je uit bij de reden waarom ik ooit in het vak ben gegaan. Ik vond het machtig mooi om te zien hoe mijn vader mensen hielp. Een transportondernemer die op zondagochtend belde dat hij voor zijn reis naar het buitenland nog een groene kaart nodig had, werd onmiddellijk geholpen. Vergoedingen regelen, kleine dingen, grote zaken: hij stond voor iedereen klaar. En dat werd alom gewaardeerd."

In hoeverre speelt uw katholieke opvoeding een rol? Ik las dat u de financiële crisis ‘louterend’ vond en u vroeg om ‘vergiffenis’ voor fouten die uw branche zou hebben gemaakt.
"Natuurlijk speelt dit een rol in hoe ik naar zaken kijk en handel. Ik begrijp dat daaruit de indruk kan ontstaan dat het katholicisme een dominante levenslijn is, maar dat is niet zo. Ik heb er natuurlijk wel iets van mee gekregen, maar het zit eerder in… wacht, ik zal je een wat indirecter voorbeeld geven. Wij hebben er, als ASR, voor gekozen om voor een aantal jaren een verbinding aan te gaan met de jeugdzorg. Met kinderen die het niet zo getroffen hebben als ik en vele collega’s. Een van de initiatieven is dat onze medewerkers bijna vierhonderd kinderen motiveren om tijdens de marathon van Rotterdam samen 5 of 10 kilometer te lopen. Trainen, jezelf een doel stellen, ergens uitkomen: dát gevoel als je ervoor gaat, willen we overbrengen. Als ik op die dag in de zaal ben waar een paar honderd van die jongens en meiden na de wedstrijd bij elkaar komen, als ik die energie voel, dan denk ik: ja, zo kijk ik naar de dingen. Zo sta ik in het leven."

Verzekeren heeft ook iets van ‘mensen helpen’?
"De kern van het verzekeren is het organiseren van solidariteit. Daarom maak ik me zo druk om het ándere beeld dat is ontstaan: de sector die alleen maar uit is op zelfverrijking. Bijna alle mensen in onze sector – of het nou verzekeraars zijn of intermediairs – zitten met een andere houding in dit vak en tóch hebben we dat vervelende beeld over onszelf af geroepen. Het gekke is: als je klanten vraagt hoe ze over verzekeraars denken, dan krijg je over het algemeen een negatief verhaal te horen, maar vraag je naar hun ervaring met verzekeringen dan zijn ze juist heel positief. Dat geeft hoop, daar moeten we iets mee. Ik ga zeker niet beweren dat we niets verkeerd hebben gedaan of nog doen, maar ik zou wel graag de nuance terug willen brengen in het debat. Waarin ook ruimte moet zijn voor onze rol in de samenleving en voor de vele zaken die we daarbinnen wel goed doen."

Maar het beeld klopt toch ook? U zegt zelf dat de sector teveel bezig was met het behalen van winst.
"Als ik er op een afstand naar kijk – en dat is lastig want ik heb er middenin gezeten – dan lijkt het dat er, in wat de woekerpolisaffaire is gaan heten, alleen maar dure beleggingspolissen zijn verkocht aan onwetende klanten en dat beeld is niet correct. Het werd een discussie over de kosten die verzekeraars maakten, maar de echte pijn van die affaire zit in de teleurstelling van klanten over het feit dat een bepaalde opbrengst niet werd gehaald. We hebben onvoldoende duidelijk gemaakt dat je met beleggen ook risico’s loopt. Hoe bekend het standaardzinnetje ‘Resultaten uit het verleden, zijn geen garantie voor de toekomst’ ook is; het doet niets af aan de deceptie over de einduitkomst. Achteraf moeten we concluderen dat we de verwachtingen niet goed hebben gemanaged."

Het was dus vooral een communicatieprobleem?
"Nee, dat is te eenvoudig. Het is een combinatie van dingen. De producten zijn gemaakt in de periode dat de bomen tot in de hemel groeiden. Ik denk dat er een generatie is – en daar reken ik mezelf ook toe – die te lang heeft gedacht: het kan niet op. Groeien, groeien, groeien, meer, meer, meer. Het idee dat het ook een keer, langjarig, tegen kan zitten kwam kennelijk niet bij ons op. Het besef dat je goed op je kosten moet blijven letten is te laat ingetreden. Dit is ondergesneeuwd in de verwachting over het te behalen rendement. Net als het besef dat je je kosten moet kunnen verantwoorden. We hadden nadrukkelijker de consument die ook mee wilde doen in de beleggingshype een spiegel voor moeten houden. Met de compensatieregeling van 780 miljoen euro die we met de belangenverenigingen zijn overeen gekomen, hebben we laten zien dat we onze verantwoordelijkheid hiervoor nemen."

Hoe zorgt u ervoor dat het beeld dat van uw sector is ontstaan weer wordt bijgesteld?
"Door, met meer bescheidenheid, te beseffen waar je voor staat, wat ons bestaansrecht is en daar invulling aan geven. Door veel meer te streven naar evenwicht in de belangen van stakeholders. Met die van klanten voorop, maar ook met oog voor de belangen van onze medewerkers en aandeelhouder. En door open in de samenleving te staan. De producten die we bieden moeten voortkomen uit de gedachte: wat is uw probleem en hoe kunnen wij u helpen dat probleem op te lossen? Dit is een cultuurverandering die diep ingrijpt in ons businessmodel. De intentie daartoe is de eerste stap, maar in de wijze waarop wij ons daarnaar gedragen, zullen we consequent moeten laten zien dat het ons menens is. Pas als dat herkend wordt, mogen we hopen op een begin van vertrouwensherstel."

Arjan Visser
forum@vno-ncw.nl

Tags: verkiezingen