19-07-2012 - Internetpiraten en artsen staken twee weken geleden de vlag uit. De ACTA-wetgeving werd weggestemd door het Europees Parlement. Maar ondernemers treuren nu de bescherming van copyrights is afgeschoten. Is er nog hoop?
Onder druk wordt alles vloeibaar. En voor het Europees Parlement geldt: als er maar genoeg paniek is onder internetgebruikers (‘Onze vrijheid wordt aangetast’), wordt een copyrightverdrag weggestemd. Zelfs nog voor het door het Parlement zelf ingeschakelde Europees Hof een uitspraak heeft gedaan over de juridische houdbaarheid van het ACTA-verdrag. Dat is niet alleen een overwinning voor downloaders, maar ook voor de aanbieders van namaakkleding, namaakvliegtuigonderdelen en imitatiemedicijnen.
Was die Anti-Counterfeiting Trade Agreement (ACTA) nou niet net bedoeld om digitale piraterij te kunnen bestrijden? Zonder dat het de Europese wetgeving zou veranderen? Het had door het verdrag inderdaad makkelijker moeten worden om internationaal de productie van illegale, gekopieerde goederen aan te pakken. Het bedrijfsleven lijdt daardoor nu voor miljarden euro’s schade. De vermaaksindustrie schat bijvoorbeeld dat op elke tien downloads er twee legale producten niet worden verkocht. Dat is 20 procent winkeldiefstal. Het debat is verziekt door alleen te kijken naar de digitale paragraaf, zei Anders Jenssen, hoofd van het directoraat-generaal Handel van de Europese Commissie. ‘Zonder die paragraaf was het verdrag er zeker door gekomen.’
Wantrouwen
'Op zich vinden we het natuurlijk goed dat artiesten worden betaald voor hun product', zegt Tim Toornvliet van Bits of Freedom. Bits of Freedom heeft zich samen met haar Europese zusterorganisaties de afgelopen jaren sterk ingezet om ACTA van tafel te krijgen. Een uitgelekt voorstel om drie keer betrapt worden op illegaal downloaden te laten resulteren in afsluiting van het internet stuitte bijvoorbeeld op veel weerstand. Toornvliet: 'Ik geef toe dat er erg veel ruis is geweest doordat mensen op internet dingen over over censuur riepen en zo. Maar de tekst van het ACTA-verdrag was zo vaag dat overheden alle kanten op kunnen. Bij twijfel grijpen ze terug op de onderhandelingsdocumenten, maar die zijn geheim. Er wordt steeds gezegd dat er niets verandert, maar waarom zou je dan een ACTA-verdrag willen ondertekenen? Ze zouden beter tijd kunnen besteden aan het aanpassen van de wetgeving op auteursrechten.'
Stemming maken
Michel Frequin, directeur van auteursrechtenorganisatie Voi©e, kan een lachje niet inhouden als hij de opmerking van Toornvliet over de 'ruis' hoort. 'Bits of Freedom is een beweging die ook van alles heeft gepubliceerd om stemming te maken’, zegt hij. 'ACTA was bedoeld om het makkelijker te maken om downloaden uit illegale bron aan te pakken.' Volgens Frequin is het downloaden uit illegale bron funest voor het ontwikkelen van commerciële alternatieven. ‘Die maken weinig kans door illegaal gratis aanbod. Het lijkt er op dat ACTA wat aan het doorschieten was, maar er zou niets gebeuren wat tegen bestaande EU-wetgeving ingaat.'
Aanpassen van auteursrechten lijkt Frequin niet hét alternatief voor ACTA. ‘Zo oud is die wetgeving niet. Ik denk dat we in een overgangssituatie zitten. Het principe van auteursrechten gaat al honderd jaar mee, dat zie ik niet veranderen. De exploitatie en handhaving moeten veranderen, maar daar is geen andere wetgeving voor nodig. Vroeger ging het om kopieën van cd's of videobanden. Nu gaat het om toegang tot informatie en hoe je dat zo kunt reguleren dat je rechten kunt handhaven. Daar is een heel ander businessmodel voor nodig.'
Gewoon namaak
Ook Artsen Zonder Grenzen was blij dat het Europees Parlement het ACTA-verdrag niet wilde ondertekenen. Een dag na de stemming ging een juichend persbericht de wereld in. Volgens de hulporganisatie werden vooral fabrikanten van generieke medicijnen, geneesmiddelen waarvan de patenten zijn afgelopen, de dupe van ACTA. Omdat zij merknamen en verpakkingen gebruiken die erg lijken op de originelen, zouden ze volgens de ACTA-regels verboden kunnen worden, zegt Artsen Zonder Grenzen.
'Daar kijk ik van op', zegt Paul Wouters van Nefarma, de brancheorganisatie van de innovatieve geneesmiddelensector. Patentrecht is volgens de sector de belangrijkste inkomstenbron om duur nieuw onderzoek te financieren. 'Productenten van generieke medicijnen concurreren niet op merknaam. Daar steken ze geen energie en geld in. Ze zetten gewoon de werkzame stof groot op de verpakking. Medicijnen met namen en verpakkingen die lijken op die van de oorspronkelijke fabrikant, zijn gewoon namaak. Wat wel gebeurt, is dat sommige landen, zoals India, toestemming hebben gekregen om tegen lagere kosten medicijnen te produceren voor de eigen bevolking. Die duiken ook op buiten die landen, dán worden ze in beslag genomen.'
De connectie tussen muziek, films, Gucci-tassen en namaakmedicamenten? Ze worden allemaal in groten getale illegaal of vervalst op internet aangeboden. En nu ACTA door het Europees Parlement is afgeschoten, komt de internationale aanpak daarvan dus niet verder van de grond. De Europese Commissie laat het er overigens niet bij zitten. Het lijkt er op dat in handelsverdragen met individuele landen wel degelijk wordt nagedacht over een ACTA-variant. Zo wordt nu over een handelsverdrag met Canada onderhandeld. Het zou zomaar kunnen dat daarin wél afspraken worden gemaakt over de aanpak van piraterij en bescherming van intellectuele eigendom à la ACTA. Voorlopig laat de Commissie niets los over de inhoud. Totdat er al dan niet een verdrag ligt. De internetgemeenschap is alweer in rep en roer. Zeker nu ook de telecomcommissie van de Verenigde Naties ITU zich over een eigen variant van ACTA gaat buigen.
Hoera voor de Nederlandse aanpak
Als het gaat om het tegenhouden van illegale kopieën van muziek en films, kunnen de ACTA-partners eens kijken naar de Nederlandse praktijk, beveelt Michel Frequin van Voi©e aan. 'In Nederland staat de aanpak van de bron centraal. Niet de consument krijgt de volle laag, maar de aanbieder van illegale content. Eerst wordt geprobeerd de aanbieder aan te pakken. Als dat niet lukt, wordt de provider gevraagd om de aanbieder te blokkeren. Als ook dat niet werkt, omdat de aanbieder naar het buitenland verkast, wordt de acces provider gevraagd ervoor te zorgen dat die gegevens Nederland niet in kunnen.' De internetgemeenschap duidde dat onterecht aan als censuur, zegt Frequin. 'Er is een verschil tussen een vrij internet en een gratis internet.'
Remko Ebbers
ebbers@vno-ncw.nl