09-02-2012 - In Frankrijk worden in april en mei presidentsverkiezingen gehouden. Opvallend genoeg speelt de eurocrisis in de campagne tot dusver nauwelijks een rol. Koploper François Hollande heeft het liever over extra ambtenaren en koopkracht.
Triple A-status kwijt. Een begrotingstekort van 90 miljard euro. Een staatsschuld van rond de 1.700 miljard euro ofwel 85 procent van het bnp. En economische groei? Nee, ook al niet. Frankrijk is in recessie, constateerde het officiële bureau voor de statistiek Insee onlangs. Misschien komt de economische groei over heel 2012 nog uit op een zeer magere 0,2 procent, maar erg rooskleurig ziet het er allemaal niet uit.
In dat klimaat van economische malaise wordt nu campagne gevoerd voor de presidentsverkiezingen. Een linkse kandidaat is er al: François Hollande, de voormalige voorzitter van de Socialistische Partij. De rechtse president Nicolas Sarkozy heeft zich nog niet officieel kandidaat gesteld. Naar verwachting doet hij dat in maart. Maar wie denkt dat de kredietstatus, het tekort en gebrek aan groei de campagne domineren, heeft het mis.
De gemiddelde Fransman en Française hebben weinig belangstelling voor macro-onderwerpen, laat staan voor de eurocrisis. Het gaat ze vooral om de gevolgen dicht bij huis: in de portemonnee en op het werk. Voor de Fransen zijn er maar twee hoofdzorgen, blijkt uit opiniepeilingen: werkgelegenheid en koopkracht.
Nieuwe ambtenaren
Nicolas Sarkozy en François Hollande hebben allebei een duidelijk ideologische keuze gemaakt om die twee problemen aan te pakken. Hollande heeft een traditioneel links programma en bepleit een actieve rol voor de staat. Zo gaat hij zestigduizend arbeidsplaatsen in het openbaar onderwijs creëren, oftewel: zestigduizend nieuwe ambtenaren aanstellen, aldus zijn verkiezingsprogramma. Sarkozy kiest voor een rechtse aanpak. Banen worden vooral gecreëerd door bedrijven en die moeten dan ook de kans krijgen om te groeien, zegt hij. De werkgeverslasten worden daarom fors verlaagd, met zo’n 13 miljard euro, kondigde hij eind januari aan.
Beide kandidaten zeggen begrip te hebben voor de beperkte middelen die er zijn. Ook de Fransen is niet ontgaan dat een ‘Griekenland-scenario’ dreigt als het overheidsbudget niet wordt gesaneerd. ‘Al mijn plannen worden gedekt door nieuwe bezuinigingen’, verzekerde de socialist Hollande daarom. Sarkozy belooft nieuwe maatregelen ‘zonder één extra centime uit te geven.’ Maar waar beiden zeggen de begroting in 2013 op orde te brengen, hechten economen weinig waarde aan die beloftes.
Sarkozy heeft weliswaar het mes gezet in het immense Franse overheidsapparaat (voor twee ambtenaren die met pensioen gaan, komt er telkens slechts een nieuwe terug), maar hij baseerde zijn plannen tot voor kort nog op een economische groei van 1 procent in 2012. Dat is inmiddels bijgesteld naar 0,5 procent – maar volgens specialisten rekent hij zich daarmee nog steeds te rijk. En de aangekondigde plannen zijn níet aangepast aan de lagere groeiverwachting.
De linkse kandidaat Hollande belooft ook een evenwichtige begroting, maar heeft niet of nauwelijks met cijfers uit de doeken gedaan hóe hij dat hoopt te bereiken. Hij heeft juist gezegd de ambtenarenregel van Sarkozy (een ambtenaar voor twee) te zullen schrappen. En hij wil opnieuw gaan onderhandelen over een mogelijke verlaging van de pensioenleeftijd, terwijl die door Sarkozy juist werd verhoogd van 60 naar 62 jaar. Het Europees akkoord over de gemeenschappelijke begrotingsdiscipline wil de socialist ‘heronderhandelen’ omdat het te eenzijdig op de financiën hamert. President Sarkozy wil in de grondwet vastleggen dat elke regering moet streven naar een evenwichtige begroting, maar dat weigeren de socialisten.
Economische xenofoob
François Hollande heeft zich ook ontpopt als een economische xenofoob, zoals critici het noemen. Protectionisme komt vaak terug in zijn programma. Hij wil de Fransen en de Franse bedrijven beschermen tegen zogenoemde oneerlijke buitenlandse concurrentie. Buitenlandse producten die niet aan dezelfde sociale en milieunormen voldoen als Franse producten worden belast. Aan de grens van Europa moet een ecotaks worden geheven op import. Bedrijven die hun productie naar het buitenland verhuizen, moeten alle overheidssteun terugbetalen. Bedrijven die ín Frankrijk investeren worden juist beloond.
Hollande heeft voor de Franse economie wel een aantal concrete voorstellen gedaan.
Hij gaat 29 miljard euro bezuinigen om de overheidsbegroting weer op orde te krijgen. Verder moet 20 miljard worden bezuinigd om nieuwe plannen te bekostigen. ‘Tweederde daarvan moet worden opgebracht door ondernemers, één derde door de hoogste inkomensgroepen’, zei François Hollande.
Vooral de grote bedrijven moeten de portemonnee trekken. Banken kunnen rekenen op een jaarlijkse lastenverzwaring van 800 miljoen, voor oliebedrijven wordt dat zo’n 200 miljoen.
Daar staat wel tegenover dat Hollande een aantal maatregelen ten faveure van het midden- en kleinbedrijf wil nemen. Die krijgen juist te maken met lastenverlichting, steun van de overheid èn makkelijker toegang tot kredieten.
De Franse werkgeversorganisatie voor het midden- en kleinbedrijf, de CGPME, reageerde enthousiast en verrast. ‘Dit is echt de allereerste keer dat de Socialistische Partij zich bekommert om het midden- en kleinbedrijf’, aldus CGPME-voorzitter Jean-François Roubaud. Ook de landelijke werkgeversorganisatie Medef juicht de mkb-plannen van de socialisten toe, maar is minder enthousiast over de lastenverzwaring voor grote bedrijven waarover Hollande spreekt. ‘Daarmee worden Franse ondernemers opnieuw zwaarder belast, terwijl de premies die ze moeten betalen al tot de hoogste van Europa behoren’, aldus de Medef. De werkgeversorganisatie was enthousiaster over de jongste plannen van president Sarkozy, die ondernemend Frankrijk wil ondersteunen.
Lastenverlichting
Sarkozy noemt Duitsland vaak als zijn grote voorbeeld. In navolging van wat regeringen in Berlijn de afgelopen jaren deden, wil hij de werkgeverslasten verlagen. De kosten ervan, zo’n 13 miljard euro, moeten de belastingbetalers opbrengen: de btw gaat omhoog. ‘Het is hoog nodig dat de Franse bedrijven weer concurrerend worden’, aldus Jean Dumoulin, voorzitter van de Medef-afdeling in de Morbihan, een departement in Bretagne. ‘Lastenverlichting geeft ons ondernemers weer een beetje lucht’. Hij wijst erop dat zijn leden in de Morbihan tal van premies en belastingen moeten betalen – voor transport, voor huisvesting – die in het buitenland niet of veel minder bestaan en die het ondernemen belemmeren. De bouwsector in de Morbihan zal mede door die premie- en belastingdruk dit jaar duizend banen schrappen, voorspelt Dumoulin. ‘Er komt een moment dat je zegt: stop, nu is het genoeg!’
President Sarkozy maakte verder bekend dat de officiële 35-urige werkweek op de schop gaat.
Bedrijven krijgen de mogelijkheid te onderhandelen over korter of langer werken. Het salaris zal aan die werktijd worden aangepast. Inleveren van salaris moet het ontslag van personeel voorkomen, is de bedoeling. ‘Als een bedrijf minder opdrachten krijgt, moet dan personeel worden ontslagen? Of blijft iedereen in dienst en leveren de werknemers gezamenlijk een (salaris)inspanning?’, zei Sarkozy.
De Franse vakbonden twijfelen. Ze vrezen dat werknemers op zullen draaien voor zogenoemd wanbeleid van werkgevers. Maar werkgeversvoorzitster Laurence Parisot wilde haast maken en riep de bonden op zo snel mogelijk rond de tafel te gaan zitten over de plannen.
Een aantal Franse bedrijven heeft al geëxperimenteerd met het idee van Sarkozy.
‘Wij hebben in één van onze vestigingen de werktijd met één uur per week verlengd, zonder de salarissen te verhogen’, vertelt Dominique Olivier, hoofd personeelzaken van het industriële concern Bosch France. ‘Daardoor hebben we een extra investering kunnen doen van 25 tot 30 miljoen euro en hebben we alle zevenhonderd mensen in dienst kunnen houden.’
Dat beleid kwam tot stand na overleg met de sociale partners, zoals ook Sarkozy nu voorstelt. ‘Het was een win-winsituatie’, aldus Olivier. ‘De werknemers konden allemaal hun baan behouden en wij konden nieuwe investeringen doen om het bedrijf er bovenop te helpen. Daar hebben de vakbonden mee ingestemd.’
Karwei afmaken
Of Sarkozy zijn plannen de komende vijf jaar door kan zetten en zijn karwei af kan maken, is echter de vraag. Zijn populariteit is gering: veel Fransen zijn ontevreden over zijn beleid van de afgelopen vijf jaar. Vooralsnog is François Hollande de favoriet van de Fransen: hij gaat in alle opiniepeilingen op kop.
De kans is klein dat de plannen van Hollande de financiële markten en de Europese Commissie zullen bevallen. Een verdere downgrade van Frankrijks kredietstatus en miljardenboetes vanuit Brussel liggen dan op de loer. De eurocrisis zal daarmee nieuwe en ongekende hoogtes bereiken. Frankrijk het nieuwe Griekenland? Het is een mogelijkheid waar de Fransen zich nog nauwelijks rekenschap van geven.
Fransen naar de stembus
Frankrijk kiest een nieuwe president in twee stemronden, op 22 april en op 6 mei. De twee kandidaten met de meeste stemmen bij de eerste ronde, gaan door naar de tweede ronde. De nieuwe president wordt gekozen voor een periode van vijf jaar.
Wie dingen er naar het presidentschap?
De huidige rechtse president Nicolas Sarkozy zal zich waarschijnlijk in maart officieel kandidaat stellen. Zijn kansen lijken beperkt want zijn populariteit is gering.
François Hollande van de Socialistische Partij, presenteerde al in januari zijn verkiezingsprogramma. Hij is de favoriet van de Fransen: hij laat Sarkozy in alle peilingen ver achter zich.
De extreemrechtse Marine Le Pen (Front National) kan vooral bij de eerste stemronde veel kiezers wegsnoepen bij Nicolas Sarkozy. Maar de kans dat ze de tweede ronde haalt en die vervolgens wint, is nihil.
Middenkandidaat François Bayrou (Mouvement Démocrate) is voor zowel Hollande als Sarkozy een bedreiging omdat hij zich met redelijk succes presenteert als het ‘redelijk alternatief’ voor links en rechts.
Frank Renout
forum@vno-ncw.nl