25-02-2010 - De koek van Balkenende IV was op, stelt VNO-NCW-voorzitter Bernard Wientjes vast. Het is nu zaak om snel verkiezingen te houden en een kabinet te formeren. Liefst zonder "extreem rechts of links", de PVV en de SP.
Hoe heeft u de val van het kabinet beleefd?
"Het was de apotheose van weken van geschonden vertrouwen tussen de coalitiepartijen. Het is te betreuren dat het is gebeurd terwijl we in een financieel-economische crisis zitten, maar als de verhoudingen zo slecht zijn, kun je beter stoppen. Dan heb ik liever zo snel mogelijk verkiezingen en een nieuw en vooral stabiel kabinet."
Is dit slecht voor het imago van Nederland?
"Ik denk dat onze deelname aan de G20 te danken is aan de geopolitieke verantwoordelijkheid die we tot dusver hebben genomen. De kans om te worden uitgenodigd voor de volgende G20, is verkleind door de controverse over verdere aanwezigheid in Afghanistan. Dat is jammer, zeker nu de G20 zich intensief bemoeit met de herstructurering van de bankensector. Zit je erbij, dan kun je inbreng geven. Krijg je minder te betekenen in de wereld, dan kun je ook minder vragen aan anderen."
Verwacht u nog regeringsbeleid de komende tijd?
"Ik hoop dat de Tweede Kamer zo weinig mogelijk beleid controversieel zal verklaren. In elk geval zou alles wat direct samenhangt met de bestrijding van de economische crisis, gewoon doorgang moeten kunnen vinden. Dat zijn maatregelen die op korte termijn effect hebben en dus de crisis zullen verzachten."
Wat moet doorgang vinden?
"Allereerst de Crisis- en herstelwet, die nu nog in de Eerste Kamer ligt. Elke dag later dat deze wet (die leidt tot versnelling van de procedures rond infrastructurele projecten; red.) wordt aangenomen, is een dag later om de bouwsector van impulsen te voorzien. Juist in de bouw vallen dit jaar de klappen, nadat vorig jaar vooral de industrie is getroffen."
"Er is een meerderheid in de Senaat voor deze wet, maar toch heeft die er vier maanden gelegen. Ik vind dat een ernstige fout van de Eerste Kamer, gezien de ontwikkelingen van vorige week. De wet had al aangenomen kunnen zijn en ingevoerd kunnen worden. De Kamer moet het wetsvoorstel in maart in behandeling nemen, zoals voor de val was gepland."
Maar zal nu niet alles op een goudschaaltje worden gelegd?
"Laat één ding duidelijk zijn: deze kabinetscrisis ging niet over sociaal-economische onderwerpen. Daarom vraag ik de politiek om crisismaatregelen twee keer zo hard te laten meewegen op dat schaaltje. Ik zie bijvoorbeeld niet in wat er controversieel zou zijn aan de verlenging van de deeltijd-WW. Dat is meer een kwestie van uitvoering dan van beleid. Minister Donner kan dat gewoon zelf doen."
"Daarnaast was het ministerie van VROM bezig met een inhaalactie om oude woningen energiezuiniger te maken. Daar kan niemand op tegen zijn: het is goed voor de bouwsector en het milieu, een typische win-winsituatie. Het project financiert zich zelf, aangezien de investeringen gelijk zijn aan de besparingen die bewoners ermee realiseren."
Wat moet er gebeuren met de heroverwegingen?
"Ik hoop dat de ambtelijke werkgroepen op volle kracht doorgaan met het uitwerken van voorstellen. Een nieuw kabinet kan dan na de zomer keuzes maken in het regeerakkoord. Het huidige kabinet wilde nog in het laatste jaar een aantal grote besluiten nemen, maar daar was ik vrij sceptisch over, gelet op de verslechterde relaties binnen de coalitie. In die zin kun je de val van het kabinet als een voordeel bij een nadeel zien. Een nieuw kabinet kan de bezuinigingsvoorstellen meteen vertalen in het regeerakkoord. Dat is het moment om grote besluiten door te voeren, dat lukt je niet tijdens de rit van een kabinet."
Wat moet er in het regeerakkoord komen?
"De verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar. Daar zijn alle partijen akkoord mee gegaan, behalve extreem links en rechts: de SP en de PVV. We zijn nog niet uit de discussie over de zware beroepen, maar de verhoging zelf is het probleem niet."
"Ook de kilometerheffing moet in het regeerakkoord worden opgenomen. Het onderwerp zal nu ongetwijfeld controversieel worden verklaard, maar er is gewoon geen alternatief. Op tolpoortjes zit niemand te wachten. We zullen de kilometerheffing dan ook blijven steunen, mits die kostenneutraal is en de opbrengst in wegen wordt geïnvesteerd."
Welke coalitie zou u willen?
"VNO-NCW heeft altijd een voorkeur gehad voor een centrumrechts kabinet, dat is het meest ondernemersvriendelijk. Met dit kabinet hebben we ook goede zaken gedaan. Verder zie ik vanwege de stabiliteit liever een coalitie van drie partijen dan van vier. Op dit moment zou een coalitie van CDA, VVD en D66 volgens de peilingen niet de meerderheid halen, maar er kan nog veel gebeuren."
En de PVV?
"Nee, die partij draagt niet bij aan de stabiliteit van het land. De PVV in het kabinet zal Nederland imagoschade opleveren in het buitenland. Bovendien heeft Geert Wilders de verhoging van de AOW-leeftijd een breekpunt genoemd. Ik wist niet wat ik hoorde."
Is het goed dat Bos en Balkenende lijsttrekker blijven?
"Het is vanzelfsprekend. In drie maanden tijd kun je geen nieuwe leider kiezen én een goede verkiezingscampagne organiseren. Snelle verkiezingen moeten prioriteit zijn. Mijn ideaal is dat we vlak na de zomer een nieuw kabinet hebben. Dan kunnen de coalitiepartijen hun vakantie besteden aan de formatie. Daar heb ik geen moeite mee. Ze hebben de ellende immers zelf veroorzaakt."
Paul Scheer
scheer@vno-ncw.nl